Узбекские личные местоимения и аффиксы сказуемости. Предложения в узбекском языке без глаголов — утвердительные, отрицательные, вопросы и ответы на них — в настоящем времени. Продолжаем работать над грамматикой узбекского языка. А также в уроке знакомство в гостиничном ресторане, учимся спрашивать, свободны ли места и вести небольшой светский разговор.
Диалог при знакомстве в гостиничном ресторане
Упражнение 1. Прочитайте беседу. Дополните ее словами из списка. Затем прослушайте и проверьте.
o’zbek, ular, emasmiz, Tanishganimdan, men, oʻtir, Rahmat, turkmiz
Alla: Kechirasiz. Ular bo’shmi?
Zabir: Ha, _______ bo’sh. Iltimos, _______ing.
Alla: _______. Men Allaman. Salom.
Sardor: Va ________ Sardorman.
Fotima: Siz ________misiz?
Alla: Yo’q, biz o’zbek _________. Biz AQShdanmiz.
Fotima: Uzr. Biz ___________. Men Fotimaman.
Zabir: Va men Zabirman.
Alla: _____________ xursandman.
bo’sh — свободный
Узбекские личные местоимения и аффиксы сказуемости
Множественное число
Упражнение 2. Выучите таблицу для множественного числа.
| + | - |
| biz ...miz = ...miz | biz ... emasmiz = ...emasmiz |
| siz ...siz = ...siz | siz .... emassiz = ...emassiz |
| sizlar .... sizlar = ...sizlar | sizlar ... emassizlar = ... emassizlar |
| ular ... (lar) | ular ... emas(lar) |
Единственное и множественное число
Упражнение 3. Слушайте и повторяйте примеры.
Утвердительные предложения
| Full form / Полная форма | Short Form / Короткая форма | |
| + | Men o'zbekman. | O'zbekman. |
| Sen nemissan. | Nemissan. | |
| Siz koreyssiz. | Koreyssiz. | |
| U fransuz. | ||
| Biz turkmiz. | Turkmiz. | |
| Siz russiz. | Russiz. | |
| Sizlar ukrainsizlar. | Ukrainsizlar. | |
| Ular yapon(lar). |
Sen — ты (единственное неформальное)
Siz — Вы (единственное уважительное)
Siz — вы (множественное неформальное)
Sizlar — вы (множественное уважительное)
U — он, она, оно
Ular — они
U и ular обычно не пропускают.
Отрицательные предложения
| Full form / Полная форма | Short form / Короткая форма | |
| - | Men o'zbek emasman. | O'zbek emasman. |
| Sen nemis emassan. | Nemis emassan. | |
| Siz koreys emassiz. | Koreys emassiz. | |
| U fransuz emas. | ||
| Biz turk emasmiz. | Turk emasmiz. | |
| Siz rus emassiz. | Rus emassiz. | |
| Sizlar ukrain emassizlar. | Ukrain emassizlar. | |
| Ular yapon emas(lar). |
Отрицательные предложения строятся с помощью слова emas и соответствующего аффикса. В этом случае аффикс к существительному или прилагательному не прикрепляется, а прикрепляется к слову emas.
В разговорной речи emas и стоящее перед ним существительное или прилагательное часто произносятся как одно слово и буква e в слове emas опускается.
O’zbekmasman. Turkmasmiz. Lola fransuzmas. Koreysmassiz. Men chiroylimasman.
Вопросы и ответы
| ? | + | - |
| Men uchinchi xonadamanmi? | Ha, siz uchinchi xonadasiz. | Yo'q, siz uchinchi xonada emassiz. |
| Sen Karimmisan? | Ha, men Karimman. | Yo'q, men Karim emasman. |
| Siz BAAlikmisiz? | Ha, men BAAlikman. | Yo'q, men BAAlik emasman. |
| U Yaponiyadanmi? | Ha, u Yaponiyadan. | Yo'q, u Yaponiyadan emas. |
| Biz yaxshimizmi? | Ha, sizlar yaxshisizlar. | Yo'q, sizlar yaxshi emassizlar. |
| Siz Janubiy Koreyadanmisiz? | Ha, biz Janubiy Koreyadanmiz. | Yo'q, biz Janubiy Koreyadan emasmiz. |
| Sizlar hindmisizlar? | Ha, biz hindmiz. | Yo'q, biz hind emasmiz. |
| Ular yoqimlimi(lar)? | Ha, ular yoqimli(lar). | Yo'q, ular yoqimli emas(lar). |
В вопросах добавляется частица -mi.
Упражнения на закрепление
Упражнение 4. Поставьте местоимения biz, ular, u, sizlar вместо выделенных жирным слов.
Alisher va Sardor Toshkentdan. Ular Toshkentdan.
1 Lola va men to’rtunchi xonadamiz. ________to’rtinchi xonadamiz.
2 Nariman va Vladimir Yaponiyadami? _______ Yaponiyadami?
3 Kreshchatik Ukrainada. _________ Ukrainada.
4 Sardor qayerdan? __________qayerdan?
5 Zabir va Fotima turklar. _________turklar.
6 Siz va Anvar ikkinchi sinfdasizlar. _________ikkinchi sinfdasizlar.
7 Alla mehmonxonada emas. __________ mehmonxonada emas.
8 Zamira va men Buxorodanmiz. _________ Buxorodanmiz.
9 Cadillac va Chevrolet amerikalik. __________amerikalik.
Упражнение 5. Напишите утвердительные +, отрицательные — предложения или вопросы ?. Используйте biz, siz, sizlar или ular.
Vladimir va men / o’qituvchi + Biz o’qituvchimiz.
Siz va Lola / o’zbek — Siz/ Sizlar o’zbek emassiz/ o’zbek emassizlar.
Alla va Sardor / Misrda ? Ular Misrdami?
1 Siz, Leon va Linda / to’rtinchi sinfda + ___________________________
2 John va men / nemis — ___________________________________________
3 Paul va Vera / ingliz ? ____________________________________________
4 Vera va men / ta’tilda + __________________________________________
5 Sen va Lucy / to’rtinchi sinfda — __________________________________
6 Anvar va men / to’rtinchi sinfda ? ________________________________
Упражнение 6. Переведите предложения и диалоги на узбекский язык. Где чувствуете это возможным, используйте короткую форму.
Они не французы. Они немцы из Берлина.
Ular fransuz emaslar. Ular nemislar, ular Berlindan.
1 A Вы из Англии?
B Нет, мы не англичане. Мы американцы.
2 A Они индусы?
B Да, они индусы. Они из Дели.
3 Владимир из Львова. Он не из Киева.
4 Извините, вы не в тридцатой комнате, вы в комнате 33.
5 A Mercedes-Benz американский?
B Нет, он не американский. Он немецкий.
6 A Они (места) свободны?
B Да, они свободны.
7 Я не Лола Ахмедова. Я Лола Анварова.
8 Они не из Ташкента, они из Бухары.
9 A Откуда Пак Чхан-ук (Park Chan-wook)?
B Он из Сеула.
A Сеул в Южной Корее?
B Да, он в Южной Корее.
Упражнение 7. Слушайте предложения. Сделайте из них вопросы. Потом проверьте себя.
Sizlar amerikaliksizlar. — Sizlar amerikalikmisizlar?
Biz yoqimlimiz. — Biz yoqimlimizmi?
А вы как учите узбекские местоимения и аффиксы сказуемости? Делитесь в комментариях.
- Предыдущий урок: Урок 21. Узбекские диграфы sh, ch и буква l, с аудио
- Следующий урок: Урок 23. Предложения без глаголов в узбекском
- Все уроки самоучителя
Ответы на упражнения и расшифровка аудио
Посмотреть ответы
Упражнение 1 A: Kechirasiz. Ular bo’shmi?
Z: Ha, ular bo’sh. Iltimos, oʻtiring.
A: Rahmat. Men Allaman. Salom.
S: Va men Sardorman.
F: Siz o’zbekmisiz?
A: Yo’q, biz o’zbek emasmiz. Biz AQShdanmiz.
F: Uzr. Biz turkmiz. Men Fotimaman.
Z: Va men Zabirman.
A: Tanishganimdan xursandman.
Упражнение 4. 1 Biz 2 Ular 3 U 4 U 5 Ular 6 Sizlar 7 U 8 Biz 9 Ular
Упражнение 5. 1 Sizlar to’rtinchi sinfdasizlar. 2 Biz nemis emasmiz. 3 Ular inglizmi(lar)? 4 Biz ta’tildamiz. 5 Siz to’rtinchi sinfda emassiz. 6 Biz to’rtinchi sinfdamizmi?
Упражнение 6. 1 A Sizlar Angliyadanmisiz(lar)? B Yo’q, biz ingliz emasmiz. Biz amerikalikmiz. 2 A Ular hindmi(lar)?B Ha, ular hind(lar). Ular Nyu-Dehlidan. 3 Vladimir Lvovdan. U Kiyevdan emas. 4 Kechirasiz, siz o’ttizinchi xonada emassiz. Siz o’ttiz uchinchi xonadasiz. 5 A Mercedes-Benz amerikalikmi? B Yo’q, u amerikalik emas. U nemis. 6 A Ular bo’shmi? B Ha, ular bo’sh. 7 (Men) Lola Ahmedova emasman. (Men) Lola Anvarovaman. 8 Ular Toshkentdan emas, ular Buxorodan. 9 A Park Chan-wook qayerdan? B U Seuldan. A Seul Janubiy Koreyadami? B Ha, u Janubiy Koreyada.
Упражнение 7 (расшифровка аудио)
1 Sizlar amerikaliksiz(lar). Sizlar amerikalikmisiz(lar)?
2 Biz yoqimlimiz. Biz yoqimlimizmi?
3 Sizlar saudiysiz(lar). Sizlar saudiymisiz(lar)?
4 Ular beshinchi sinfda. Ular beshinchi sinfdami?
5 Ular arab. Ular arabmi?
6 Biz ikkinchi xonadamiz. Biz ikkinchi xonadamizmi?
7 Ular koreys. Ular koreysmi?