O‘zbekistonda sanoat ishlab chiqarishining umumiy o‘sishiga qaramay, yoqilg‘i-energetika sektori xavotirli tendensiyalarni namoyish etishda davom etmoqda. 2026 yilning birinchi yarmi bo‘yicha statistika shuni ko‘rsatadiki, umumiy sanoat ishlab chiqarishining o‘sishi tabiiy gaz, neft, gaz kondensati va ko‘mir qazib olish hajmlarining yanada kamayishi fonida yuz bermoqda.
Sanoatning umumiy o‘sishi xomashyo sektoridagi muammolarni yashirmoqda
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yil yanvar–iyun oylarida respublikada sanoat ishlab chiqarishi hajmi 637,2 trillion so‘mga yetdi, bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 8 foizga ko‘pdir. Shu bilan birga, qazib chiqarish sanoati iqtisodiyotning eng zaif bo‘g‘inlaridan biri bo‘lib qolmoqda: tarmoqdagi ishlab chiqarishning jismoniy hajm indeksi atigi 102,1 foizni tashkil etdi va qayta ishlash sanoati hamda energetika ko‘rsatkichlaridan ancha ortda qoldi.
Tabiiy gaz qazib olish ikki yil ichida qariyb beshdan bir qismga kamaydi
Eng sezilarli pasayish gaz sohasida qayd etildi. 2026 yilning dastlabki olti oyida O‘zbekistonda 18,3 milliard kub metr tabiiy gaz qazib olindi. Bir yil avval bu ko‘rsatkich 21,9 milliard kub metrni, 2024 yil yanvar–iyun oylarida esa 22,5 milliard kub metrni tashkil etgan edi.
Shunday qilib, ikki yil ichida gaz qazib olish hajmi 4,2 milliard kub metrga yoki qariyb 19 foizga qisqardi. Faqat o‘tgan yil bilan solishtirilganda ham pasayish qariyb 16,4 foizni tashkil etdi. Gaz mamlakatning asosiy energetik resursi bo‘lib qolayotganligi sababli, bunday tendensiya nafaqat sanoat, balki elektroenergetika, kommunal xo‘jalik va davlatning eksport imkoniyatlari uchun ham muhim ahamiyatga ega.
Neft va gaz kondensati hajmlari kamayishda davom etmoqda
Neft qazib olishdagi vaziyat ham e’tiborga molik. Joriy yilning yanvar–iyun oylarida mamlakatda 313,8 ming tonna neft qazib olindi. Bu ko‘rsatkich bir yil avval 323,9 ming tonnani, ikki yil avval esa 364,6 ming tonnani tashkil etgan edi.
2024 yilning birinchi yarmi bilan solishtirganda, neft qazib olish qariyb 14 foizga kamaygan. Hatto o‘tgan yilga nisbatan ham pasayish davom etib, taxminan 3 foizni tashkil qilmoqda. Bu holat tendensiyaning qisqa muddatli emas, balki barqaror xarakterga ega ekanini ko‘rsatadi.
Gaz kondensati bo‘yicha pasayish yanada keskinroq. Agar 2024 yil yanvar–iyun oylarida 625,5 ming tonna kondensat ishlab chiqarilgan bo‘lsa, 2025 yilda bu ko‘rsatkich 575,2 ming tonnagacha tushgan, joriy yilda esa 462,1 ming tonnani tashkil etgan.
Ikki yil ichida ishlab chiqarish hajmi chorakdan ko‘proqqa qisqardi. Bu energetik xomashyoning asosiy turlari orasidagi eng katta pasayishlardan biridir.
O‘tgan yilgi o‘sishdan so‘ng ko‘mir qazib olish yana kamaydi
Avvalgi yillardagi o‘sishdan so‘ng ko‘mir qazib olish ham kamayishni boshladi. 2026 yilning birinchi yarmida mamlakatda 2,5 million tonna ko‘mir qazib olindi. Bir yil avval bu ko‘rsatkich 3 million tonnani tashkil etgan edi. Bir yillik pasayish qariyb 16,7 foizni tashkil qildi.
Bundan tashqari, joriy ko‘rsatkich 2024 yil darajasidan ham past bo‘lib chiqdi. O‘shanda ko‘mir qazib olish hajmi 2,6 million tonnaga yetgan edi.
Benzin ishlab chiqarish tiklanmoqda, dizel ishlab chiqarish esa o‘smoqda
Xomashyo qazib olish hajmlarining qisqarishi fonida qayta ishlash sanoati aralash manzarani namoyon etmoqda. 2025 yildagi pasayishdan so‘ng avtomobil benzini ishlab chiqarish qisman tiklandi. 2026 yil yanvar–iyun oylarida 614,2 ming tonna benzin ishlab chiqarildi, bir yil avval esa bu ko‘rsatkich 579,7 ming tonnani tashkil etgan edi.
Biroq o‘sishga qaramay, joriy natija 2024 yilning birinchi yarmidagi 675,9 ming tonnalik darajadan pastligicha qolmoqda. Bu tarmoq hali ikki yil avvalgi hajmlarga qaytmaganini anglatadi.
Dizel yoqilg‘isi bo‘yicha esa vaziyat boshqacha. Uning ishlab chiqarishi ketma-ket ikkinchi yil o‘smoqda. Agar 2024 yil yanvar–iyun oylarida 505,1 ming tonna dizel ishlab chiqarilgan bo‘lsa, 2025 yilda bu ko‘rsatkich 556,4 ming tonnaga, joriy yilda esa 568 ming tonnaga yetgan.
Dizel yoqilg‘isi ishlab chiqarishining o‘sishi neft qazib olish kamayib borayotgan sharoitda yuz bermoqda. Bu xomashyo oqimlarining qayta taqsimlanishi va neftni qayta ishlash tuzilmasidagi o‘zgarishlarni anglatishi mumkin. Biroq statistik hisobotda bunday dinamikaning sabablari izohlanmagan.
Elektr energetikasi o‘sishini kichik ishlab chiqaruvchilar ta’minlamoqda
Elektr energetikasi energetika majmuasining barqaror o‘sishni namoyish etayotgan kam sonli yo‘nalishlaridan biri bo‘lib qolmoqda. 2026 yil yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda 44,1 milliard kVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqarildi, bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 5,7 foizga ko‘pdir.
Biroq batafsilroq tahlil muhim bir jihatni ko‘rsatadi. O‘sish asosan kichik elektr energiyasi ishlab chiqaruvchilari hisobiga ta’minlangan. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, yirik korxonalar 29,8 milliard kVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqargan, bir yil avval esa bu ko‘rsatkich 31,3 milliard kVt·soatni tashkil etgan edi. Shu bilan birga, kichik tadbirkorlik subyektlari ishlab chiqarishi 10,5 milliarddan 14,3 milliard kVt·soatgacha oshgan.
Amalda mamlakatda elektr energiyasi ishlab chiqarishining umumiy o‘sishini aynan an’anaviy yirik energetika sektoridan tashqaridagi kichik generatsiya quvvatlari ta’minladi.
Qarama-qarshi manzara
Umuman olganda, 2026 yilning birinchi yarmi bo‘yicha ma’lumotlar qarama-qarshi manzarani namoyon etmoqda. Bir tomondan, O‘zbekiston sanoati o‘sishda davom etmoqda, elektr energiyasi ishlab chiqarish esa avvalgi yillar ko‘rsatkichlarini yangilamoqda. Boshqa tomondan, qazib olinadigan asosiy energetik xomashyo turlari barqaror pasayishni ko‘rsatmoqda. Ayniqsa tabiiy gaz, neft va gaz kondensati qazib olish hajmlarining qisqarishi yaqqol sezilmoqda.
Hozircha statistika bu o‘zgarishlarni faqat qayd etmoqda, ammo ularning sabablarini izohlamayapti. Shunga qaramay, e’lon qilingan ko‘rsatkichlar mamlakat energetik balansining tobora ko‘proq an’anaviy uglevodorodlar qazib olish hajmlarining o‘sishiga emas, balki generatsiya quvvatlarini kengaytirish va kichik elektr energiyasi ishlab chiqaruvchilarni rivojlantirishga bog‘liq bo‘lib borayotganini ko‘rsatmoqda.
«O‘zbekneftgaz»ning sobiq rahbari ustidan sud jarayoni tarmoq muammolari fonida o‘tmoqda
Bu raqamlarga qo‘shimcha ma’no so‘nggi oylar davomida neft-gaz sektorida yuz bergan voqealar orqali berilmoqda. Iyul oyida Toshkentda «O‘zbekneftgaz» AJ boshqaruvi sobiq raisi Bahodirjon Sidiqov va yana sakkiz nafar figurantga nisbatan sud jarayoni boshlandi. Sud kartochkasidagi ma’lumotlarga ko‘ra, barcha ayblanuvchilarga o‘zlashtirish yoki rastrata yo‘li bilan talon-toroj qilish moddasi bo‘yicha ayblov qo‘yilgan. Ayrim figurantlarga, shuningdek, mansab vakolatlarini suiiste’mol qilish va mansab soxtakorligi ayblovlari ham qo‘yilgan.
Sud jarayoni mamlakat energetik balansining asosi bo‘lib qolayotgan tabiiy gaz, neft va gaz kondensati qazib olish hajmlarining davom etayotgan qisqarishi fonida kechmoqda. E’lon qilingan statistika ishlab chiqarish ko‘rsatkichlarini jinoyat ishi bilan bog‘lamasa-da, har ikki voqea tarmoqda yuz berayotgan jarayonlarni aks ettiradi.
Energetikani boshqarish tizimidagi kadrlar almashinuvi va tanqidlar
Iyul oyining oxirida Prezident Shavkat Mirziyoyev energetika sektorini boshqarish tizimini keskin tanqid qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, so‘nggi yillarda tarmoqqa o‘nlab milliard dollar investitsiyalar jalb qilingan, biroq boshqaruv samaradorligi, energiya yo‘qotishlari va infratuzilmaning ishonchliligi bilan bog‘liq muammolar saqlanib qolmoqda.
Maxsus yig‘ilish yakunlariga ko‘ra, energetika vaziri Jo’rabek Mirzamahmudov lavozimidan ozod etildi. Mamlakatdagi eng yirik elektr tarmoqlari kompaniyasi rahbariyati ham almashtirildi, bir qator energetika korxonalari rahbarlariga esa yil oxirigacha sinov muddati belgilandi.
Yangi konlarni izlash va zamonaviy texnologiyalarga tayanish
Shu bilan birga, hokimiyat neft-gaz majmuasini modernizatsiya qilishga katta e’tibor qaratmoqda. «O‘zbekneftgaz» geologik qidiruv ishlarini kengaytirish, sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish va uch o‘lchamli seysmik tadqiqotlar hajmini oshirish rejalari haqida ma’lum qilgan.
An’anaviy resurslar qazib olish hajmlarining pasayishi davom etayotgan bir paytda yangi uglevodorod zaxiralarini izlashga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Shunday qilib, 2026 yilning birinchi yarmi O‘zbekiston yoqilg‘i-energetika majmuasi uchun qarama-qarshi tendensiyalar davri bo‘ldi: bir tomondan elektr energiyasi ishlab chiqarishi va sanoatning umumiy o‘sishi, boshqa tomondan esa asosiy xomashyo turlarini qazib olish hajmlarining qisqarishi, keng ko‘lamli kadrlar almashinuvi hamda mamlakat neft-gaz sanoati tarixidagi eng e’tiborli jinoyat ishlaridan biri.
Shuningdek o‘qing:
- Aviatsiya kerosiniga talabning o‘sishi va yangi qidiruv texnologiyalari: prezident huzurida nimalar muhokama qilindi
- Mirziyoyev energetika boshqaruvini tanqid qildi, vazirni lavozimidan ozod etdi va soha rahbarlarini ogohlantirdi
- “O‘zbekneftgaz” sobiq rahbari ishi bo‘yicha Toshkentda sud boshlandi: ish kartochkasida qaysi moddalar ko‘rsatilgan?