O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 27-iyul kuni yoqilg‘i-energetika majmuasiga bag‘ishlangan yirik videoselektor yig‘ilishini o‘tkazdi. Yig‘ilishda u soha faoliyatini keskin tanqid qildi, energetika vazirini va yirik elektr tarmoqlari kompaniyasi rahbarini lavozimidan ozod etdi hamda boshqa rahbarlarni yil oxirigacha natija bo‘lmasa, ishdan bo‘shatilishi mumkinligi haqida ogohlantirdi.
Mirziyoyev: muammo pulda emas, boshqaruvda
So‘nggi o‘n yillikda energetika sohasiga rekord darajadagi investitsiyalar jalb qilinib, keng ko‘lamli modernizatsiya ishlari amalga oshirilganiga qaramay, Prezident Shavkat Mirziyoyev asosiy muammo mablag‘ yetishmasligi emas, balki boshqaruv sifati ekanini ta’kidladi. Bu haqda Prezident matbuot kotibi Sherzod Asadov ma’lum qildi.
«Ochiq aytish kerak. Energetikada muammo mablag‘da emas, chunki qancha kerak bo‘lsa, topib beryapmiz. Muammo tizimning boshqaruvida!» — dedi Mirziyoyev.
Prezidentning so‘zlariga ko‘ra, keyingi yillarda energetika sohasiga 23 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilingan. Mamlakatda umumiy quvvati 9,5 gigavatt bo‘lgan elektr stansiyalari ishga tushirilib, ichki ehtiyojni to‘liq qoplaydigan ishlab chiqarish quvvatlari yaratilgan.
Shuningdek, elektr va gaz tarmoqlari, podstansiyalar, transformatorlar hamda gaz taqsimlash qurilmalarini modernizatsiya qilish uchun 30 trillion so‘m yo‘naltirilgan. Bu avvalgi 25 yil davomida sohaga kiritilgan mablag‘lardan olti barobar ko‘pdir.
Minglab avariyalar va milliardlab kilovatt-soat yo‘qotishlar
Biroq bunday sarmoyalarga qaramay, energiya ta’minoti ishonchliligi bilan bog‘liq muammolar saqlanib qolmoqda. Faqat iyun va iyul oylarining o‘zida mamlakat elektr tarmoqlarida qariyb 4 mingta avariya sodir bo‘lgan. Natijada ayrim hududlarda aholi va tadbirkorlar 8–10 soatgacha elektr energiyasisiz qolgan.
Prezident ta’kidlashicha, tarmoqlar tuzilishi o‘xshash bo‘lishiga qaramay, ayrim hududlarda tizim barqaror ishlayotgan bo‘lsa, boshqalarida avariyalar muntazam takrorlanmoqda. Bu esa nazorat, intizom va rahbarlarning mas’uliyati darajasi turlicha ekanidan dalolat beradi.
Yig‘ilishda energiya iste’molining ortib borishiga ham alohida e’tibor qaratildi. Shirin shahri, Yangihayot, Yakkasaroy va Ohangaron tumanlarida so‘nggi besh yil ichida elektr energiyasi iste’moli ikki barobardan ko‘proqqa oshgan. Biroq mahalliy hokimliklar va mas’ul tashkilotlar tarmoqlarni bunday yuklamaga tayyorlamagan.
Yana bir jiddiy muammo elektr energiyasi yo‘qotishlari bo‘lib qolmoqda. Hozirda ularning darajasi 17,2 foizni tashkil etadi. So‘nggi olti oy ichida 4,8 milliard kilovatt-soat elektr energiyasi yo‘qotilgan. Ayrim tuman va shaharlarda bu ko‘rsatkich 25 foizdan ham oshadi.
Prezident raqamli hisobga olish tizimlari samaradorligi yetarli emasligini ham qayd etdi. ASKUE va ASKUG tizimlari joriy etilganiga to‘rt yildan ortiq vaqt bo‘lganiga qaramay, 300 mingta gaz va 234 mingta elektr hisoblagich ma’lumot uzatmayapti. Natijada ayrim hududlarda debitor qarzdorlik kamayish o‘rniga ortib bormoqda.
300 million dollarlik xato
Yirik investitsiya loyihalarini amalga oshirish masalasi ham yig‘ilishda muhokama qilindi. Surxondaryo viloyatida qurilishi rejalashtirilgan bug‘-gaz elektr stansiyasi loyihasi tanqid ostiga olindi. Ma’lum bo‘lishicha, obyekt uchun tanlangan joy muvaffaqiyatsiz bo‘lgan.
Prezidentning aytishicha, endilikda stansiyani gaz bilan ta’minlash uchun zarur infratuzilmani qurishga qo‘shimcha ravishda qariyb 300 million dollar sarflashga to‘g‘ri keladi. Bundan tashqari, loyiha tashabbuskori bilan tuzilgan shartnoma shartlarining yetarlicha ishlab chiqilmagani yangi xarajatlar yuzaga kelishi xavfini tug‘dirgan. Shu sababli mas’ullarga shartnomani qayta ko‘rib chiqish topshirildi.
Energetika vaziri lavozimidan ozod etildi
Muhokamalar yakunida qabul qilingan kadrlar bo‘yicha qarorlar so‘nggi yillardagi eng qat’iy qarorlardan biri bo‘ldi.
Jo’rabek Mirzamahmudov energetika vaziri lavozimidan ozod etildi. Uning o‘rniga avval Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligiga rahbarlik qilgan Sherzod Xodjayev tayinlandi. Uning nomzodi avvalroq Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputatlari tomonidan ma’qullangan edi.
Shuningdek, “Hududiy elektr tarmoqlari” kompaniyasi rahbari ham lavozimidan ozod qilindi.
Tizimda aniqlangan jiddiy kamchiliklar sabab “Hududiy elektr tarmoqlari” kompaniyasi boshqaruvi raisi Asrorjon Askarov lavozimidan ozod etildi. Kompaniyaning yangi rahbari etib Sardor Isaqulov tayinlandi.
Shu bilan birga, “Milliy elektr tarmoqlari”, “Issiqlik elektr stansiyalari”, “Transgaz” va “Hududgaz” rahbarlariga yil oxirigacha sinov muddati belgilandi. Prezident aniq natijalar bo‘lmasa, ular ham lavozimidan ayrilishi mumkinligini ogohlantirdi.
Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi boshlig‘i etib Axadxon Isoqjonov tayinlandi. Uning o‘tmishdoshi Dadajon Isaqulov boshqa ishga o‘tganligi munosabati bilan lavozimidan ozod etildi.
Mirziyoyev energetika sohasidagi vaziyat uchun nafaqat tegishli idoralar, balki mahalliy hokimliklar ham javobgar ekanini ta’kidladi.
«Hokimlar ham “Bu energetiklarning ishi” deb xotirjam o‘tirishga haqqi yo‘q. So‘rov qattiq bo‘ladi», — dedi davlat rahbari.
Yangiyo‘l tumani islohotlar sinov maydoniga aylanadi
Energetika infratuzilmasini boshqarishning yangi yondashuvini sinovdan o‘tkazish uchun Toshkent viloyatining Yangiyo‘l tumani tanlandi. Bu yerda energetika vaziri Sherzod Xodjayev rahbarligida maxsus shtab tashkil etiladi. Tuman 1-oktabrga qadar elektr va gaz ta’minoti bo‘yicha namunaviy hududga aylanishi kerak.
Olingan tajribani keyinchalik mamlakatning barcha tuman va shaharlariga tatbiq etish rejalashtirilmoqda. Energetika kompaniyalari rahbarlari eng muammoli hududlarga biriktiriladi va ular mahalliy hokimliklar bilan birgalikda yangi ish tizimini joriy etadi.
Sun’iy intellekt, xususiy gaz va yangi kadrlar
Yig‘ilish davomida Prezident Energetika vazirligi huzurida Yoqilg‘i-energetika majmuasini raqamlashtirish va sun’iy intellektni joriy etish markazi tashkil etilishini ham e’lon qildi. Markaz energiya ishlab chiqarish, uzatish, taqsimlash va iste’molchiga yetkazib berishning butun zanjirini tahlil qiladi.
Shu bilan birga, hukumat suyultirilgan gaz yetkazib berishda xususiy sektor ishtirokini kengaytirishni rejalashtirmoqda. Pilot hudud sifatida Andijon viloyati tanlandi. Bu yerda yarim yil davomida rejalashtirilgan 48 ming tonna o‘rniga atigi 41 ming tonna gaz yetkazib berilgan, 300 dan ortiq mahallada esa yetkazib berish jadvalidan ortda qolish holatlari kuzatilgan.
Yig‘ilishda kadrlar masalasiga ham alohida e’tibor qaratildi. Prezidentning aytishicha, bugungi kunda mamlakatdagi 25 ta texnik oliy ta’lim muassasasida energetika sohasi uchun har yili qariyb 5,5 ming mutaxassis tayyorlanmoqda. Biroq amaliy tayyorgarlik darajasi yetarli emas. Mirziyoyev ta’kidlaganidek, bitiruvchilarning to‘laqonli mutaxassis bo‘lib yetishishi uchun ko‘pincha yana 2–3 yil ish tajribasi talab etiladi.
Shu munosabat bilan bir oy ichida yoqilg‘i-energetika yo‘nalishlari bo‘yicha ta’lim dasturlarini to‘liq yangilash, laboratoriyalar va o‘quv poligonlarini modernizatsiya qilish topshirildi. Yangi o‘quv yilidan boshlab uchinchi kurs talabalarining yarmi va to‘rtinchi kurs talabalarining barchasi o‘qishni ishlab chiqarish bilan uyg‘unlashtiruvchi dual ta’lim tizimiga o‘tkaziladi.
Hukumat bu choralarni yangi energetika loyihalari uchun mutaxassislarga bo‘lgan talabning ortib borayotgani bilan izohlamoqda. Yaqin yillarda quyosh va shamol energetikasi, elektromobillar uchun quvvatlash infratuzilmasi hamda boshqa zamonaviy texnologiyalar sohalarida minglab mutaxassislar kerak bo‘ladi. Misol sifatida Shirin energetika texnikumida mutaxassislar tayyorlashda ishtirok etayotgan Saudiyaning ACWA kompaniyasi tajribasi keltirildi. Yangi o‘quv yilidan boshlab ushbu model Qoraqalpog‘iston, Buxoro va Navoiy viloyatlaridagi yana uchta texnikumda joriy etiladi.
Yig‘ilish shuni ko‘rsatdiki, hukumat energetika muammolarini investitsiyalar yetishmasligi bilan emas, balki boshqaruv samaradorligining pastligi bilan bog‘lamoqda. Rekord darajadagi sarmoyalardan so‘ng asosiy e’tibor nazoratni kuchaytirish, raqamlashtirish, yo‘qotishlarni kamaytirish va rahbarlarning shaxsiy mas’uliyatini oshirishga qaratilmoqda.
Shuningdek o‘qing:
- Oʻzbekiston gaz va ko‘mirga qaramlikni kamaytirish uchun gidroenergetikani kengaytirmoqda
- Mishustin Toshkentda: savdo hajmi o‘sishi va AES loyihasi boshlanishi fonida O‘zbekiston va Rossiya nimalarni muhokama qildi
- Mirziyoyev Sankt-Peterburgda: urush fonida atom loyihasi, savdo va ittifoqchilik namoyishi
- Putin va Mirziyoyev suhbati O‘zbekistonda AES qurilishining faol bosqichiga o‘tishini belgiladi