Markaziy Osiyo orqali havo qatnovining ortishi va Rossiyada aviatsiya yoqilg‘isi eksportiga qo‘yilgan cheklovlar O‘zbekistonning aviatsiya kerosini bilan ta’minlanishi masalasiga qo‘shimcha e’tibor qaratilishiga sabab bo‘ldi.
Prezident Shavkat Mirziyoyevga taqdim etilgan «O‘zbekneftgaz» faoliyati haqidagi hisobot shuni ko‘rsatadiki, hokimiyat neft-gaz sektorini endi nafaqat xomashyo manbai, balki mamlakatning transport, iqtisodiy va geosiyosiy barqarorligining muhim elementi sifatida ham ko‘rmoqda.
Hisobotning eng e’tiborli qismi gaz qazib olish yoki benzin ishlab chiqarish ko‘rsatkichlari emas, balki aviatsiya kerosiniga talabning keskin o‘sishi, yangi xorijiy yoqilg‘i yetkazib beruvchilarni izlash hamda Amerika texnologiyalari va sun’iy intellektdan foydalangan holda geologik qidiruvni keng ko‘lamda modernizatsiya qilish rejalari bo‘ldi.
Bu qarorlar xalqaro aviatsiya yo‘nalishlari tobora ko‘proq Markaziy Osiyo tomon siljib borayotgan, mintaqa davlatlari esa mojarolar, sanksiyalar va jahon savdosidagi o‘zgarishlar oqibatlariga moslashishga majbur bo‘layotgan bir davrda qabul qilinmoqda.
Havo qatnovining o‘sishi neft-gaz kun tartibini o‘zgartirmoqda
Hisobotning eng diqqatga sazovor jihatlaridan biri aviatsiya kerosiniga bo‘lgan ehtiyojning keskin ortganidir.
Hukumat hisob-kitoblariga ko‘ra, 2026 yilning ikkinchi yarmida aviatsiya yoqilg‘isiga talab 375 ming tonnaga yetadi. Bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 27 foiz ko‘pdir.
Rasmiylar bu o‘sishni xalqaro vaziyatdagi o‘zgarishlar bilan bevosita bog‘lamoqda.
Prezidentga taqdim etilgan hisobotda aviatsiya kerosiniga talabning ortishi geosiyosiy vaziyatning keskinlashuvi fonida Markaziy Osiyo orqali amalga oshirilayotgan aviareyslar sonining ko‘payishi bilan izohlanadi. Rasmiylar bu tendensiyaning aniq sabablarini ochiqlamagan bo‘lsa-da, mintaqa orqali havo qatnovi izchil o‘sib borayotganini ta’kidlamoqda.
Havo qatnovining ko‘payishi O‘zbekistonning Markaziy Osiyodagi muhim transport markazlaridan biri sifatidagi ahamiyatini yanada oshirishi mumkin.
Yoqilg‘i inqirozi aviatsiyaga ham ta’sir ko‘rsatdi
So‘nggi oylar voqealari aviatsiya yoqilg‘isi bozori qanchalik sezgir ekanini yana bir bor namoyish etdi.
Iyun oyida milliy aviakompaniya Uzbekistan Airways aviatsiya yoqilg‘isi tanqisligi va uning narxi oshgani sababli Rossiyaga ayrim reyslar sonini qisqartirishini ma’lum qildi.
Aviakompaniya bayonoti Rossiya hukumati tomonidan 2026 yil noyabr oyining oxirigacha aviatsiya kerosini eksportini vaqtincha taqiqlash to‘g‘risidagi qarordan ko‘p o‘tmay e’lon qilindi. Moskva bu chorani ichki bozordagi barqarorlikni saqlash va rossiyalik iste’molchilarni yoqilg‘i bilan uzluksiz ta’minlash zarurati bilan izohladi.
Aviakompaniya reyslar qisqartirilishini Rossiya cheklovlari bilan bevosita bog‘lamagan bo‘lsa-da, voqealarning vaqt jihatidan mos kelishi e’tiborni tortdi.
Bu holat mintaqaning energetika va transport bozorlari qanchalik chambarchas bog‘langanini hamda yirik yetkazib beruvchilar qarorlari qo‘shni mamlakatlar aviakompaniyalari faoliyatiga qanchalik tez ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini ko‘rsatdi.
O‘zbekiston uchun bu hatto o‘z neftni qayta ishlash quvvatlariga ega bo‘lish ham tashqi omillardan to‘liq mustaqillikni kafolatlamasligini eslatdi.
Toshkent yangi yetkazib beruvchilarni izlamoqda
Aynan shu nuqtai nazardan hisobotdagi yana bir bayonot alohida ahamiyat kasb etadi.
Rasmiylar ayrim hamkor mamlakatlarda neft mahsulotlari eksportiga qo‘yilgan cheklovlar sababli aviatsiya kerosini importi muqobil manbalar orqali yo‘lga qo‘yilganini, jumladan Gruziya, Iroq va boshqa davlatlar tilga olinganini ma’lum qildi. Yetkazib berish tafsilotlari ochiqlanmagan.
Bunday ifoda amalda ta’minot manbalarini diversifikatsiya qilish yoki hech bo‘lmaganda diversifikatsiya qilish istagidan dalolat berishi mumkin.
Iqtisodiyoti xalqaro transport aloqalariga ko‘p jihatdan bog‘liq bo‘lgan mamlakat uchun bitta yetkazib beruvchiga qaramlikni kamaytirish nafaqat iqtisodiy, balki milliy barqarorlik masalasi ham hisoblanadi.
Shu bilan birga, prezident matbuot xizmati ma’lumotiga ko‘ra, aviatsiya kerosiniga bo‘lgan ehtiyojning asosiy qismi O‘zbekistonning neftni qayta ishlash zavodlari hisobidan qoplanadi.
Yoqilg‘i ishlab chiqarish prognozlardan yuqori bo‘lib qolmoqda
Ta’minot bilan bog‘liq muammolar va aviatsiya yoqilg‘isiga talab ortib borayotganiga qaramay, «O‘zbekneftgaz»ning yilning birinchi yarmidagi ishlab chiqarish ko‘rsatkichlari kutilganidan yuqori bo‘ldi.
Prezidentga taqdim etilgan hisobotga ko‘ra, kompaniya 11,5 milliard kub metr tabiiy gaz qazib oldi. Shu bilan birga, neft, dizel yoqilg‘isi, aviatsiya kerosini va suyultirilgan gaz ishlab chiqarish hajmlari prognoz ko‘rsatkichlaridan oshdi.
2026 yil oxirigacha «O‘zbekneftgaz» 1,1 million tonna avtomobil benzini, 983 ming tonna dizel yoqilg‘isi, 310 ming tonna aviatsiya kerosini, 606 ming tonna suyultirilgan gaz va qariyb 1,18 million tonna sintetik mahsulot ishlab chiqarishni rejalashtirmoqda.
Aviatsiya yoqilg‘isiga talab ortib borayotgan bir paytda ichki bozorni kerosin bilan ta’minlash qobiliyati tarmoq uchun eng muhim ko‘rsatkichlardan biriga aylanmoqda.
Yangi zaxiralarni izlashga e’tibor kuchaymoqda
Shu bilan bir vaqtda hukumat boshqa bir muammoni — resurs bazasini to‘ldirish zaruratini ham hal etishga urinmoqda.
Qazib olish hajmlari saqlanib qolayotganiga qaramay, so‘nggi yillarda O‘zbekiston yangi konlarni izlash va geologik qidiruv samaradorligini oshirishga tobora ko‘proq e’tibor qaratmoqda.
Mazkur strategiya doirasida «O‘zbekgeofizika» kompaniyasini modernizatsiya qilish uchun 38,8 million dollar yo‘naltirish rejalashtirilgan.
Ushbu mablag‘lar quduqlarni tadqiq qilish uskunalarini yangilash hamda zamonaviy 3D seysmik qidiruv majmuasini xarid qilish uchun sarflanadi.
Amerika texnologiyalari va sun’iy intellekt
Amerikaning Schlumberger kompaniyasi bilan hamkorlik alohida e’tibor tortmoqda.
Xorijiy hamkorlar bilan birgalikda seysmik ma’lumotlarni qayta ishlash markazini tashkil etish rejalashtirilgan. Markaz zamonaviy superkompyuter majmuasi va yangi dasturiy ta’minot bilan jihozlanadi.
Geologik ma’lumotlarni qayta ishlashda sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish ham alohida ta’kidlanmoqda.
Bunday tizimlar ulkan hajmdagi ma’lumotlarni an’anaviy usullarga qaraganda ancha tez tahlil qilish imkonini beradi, istiqbolli konlarni aniqlash muddatlarini qisqartiradi va qidiruv ishlari xarajatlarini kamaytiradi.
Qidiruv ishlari ko‘lami deyarli uch barobar oshadi
Taqdim etilgan rejalarga ko‘ra, har yili o‘tkaziladigan 3D seysmik tadqiqotlar maydoni 1,8 ming kvadrat kilometrdan 5 ming kvadrat kilometrgacha kengaytiriladi.
Tadqiqotlar chuqurligi esa 4,5 ming metrdan 8 ming metrgacha oshiriladi.
Keyingi o‘rganish uchun tayyorlanadigan istiqbolli geologik tuzilmalar sonini 19 tadan 30 tagacha yetkazish rejalashtirilgan.
Shu bilan birga, gorizontal burg‘ilash, ultratovush karotaji va real vaqt rejimidagi geofizik monitoring kabi yangi quduq qurish va nazorat qilish texnologiyalarini joriy etish ham ko‘zda tutilgan.
Islohotlar jinoiy sud jarayoni fonida amalga oshirilmoqda
E’tiborga molik jihati shundaki, tarmoqni modernizatsiya qilish rejalari neft-gaz sohasidagi so‘nggi yillarning eng yirik jinoiy ishlaridan biri ko‘rilayotgan davrga to‘g‘ri kelmoqda.
Iyul oyida Toshkentda «O‘zbekneftgaz» boshqaruvi sobiq raisi Bahodirjon Sidikov va yana sakkiz nafar ayblanuvchi ishi bo‘yicha sud jarayoni boshlandi.
Sud kartochkasi ma’lumotlariga ko‘ra, barcha sudlanuvchilarga o‘zlashtirish yoki rastrata yo‘li bilan talon-toroj qilish moddasi bo‘yicha ayblov qo‘yilgan. Ayrim ayblanuvchilarga mansab vakolatlarini suiiste’mol qilish va mansab soxtakorligi moddalariga oid ayblovlar ham qo‘yilgan.
Sud jarayoni prezident Shavkat Mirziyoyev davlat kompaniyalarida, jumladan neft-gaz sektori tuzilmalarida aniqlangan qonunbuzarliklar va talon-toroj holatlari haqida ochiq bayonot berganidan bir necha oy o‘tib boshlandi.
Shu fonda tarmoqni modernizatsiya qilish nafaqat texnologik loyiha, balki mamlakatning eng yirik davlat aktivlaridan birini boshqarish samaradorligini oshirishga qaratilgan urinish sifatida ham ko‘rinadi.
Shuningdek o‘qing: