Samarqandda 46-jahon shaxmat olimpiadasi 15-sentabr kuni ochildi, birinchi tur esa 16-sentabr kuni o‘tkazildi. Ammo partiyalar boshlanishidan oldinyoq tashkilotchilar ishtirokchilarni joylashtirish va kirish vizalari bilan bog‘liq muammolarni hal qilishiga to‘g‘ri keldi. Ayrim jamoalar mehmonxonalardagi xonalarni o‘z vaqtida ololmadi, ayrim ishtirokchilar turar joyni mustaqil ravishda izlashiga to‘g‘ri keldi, FIDE Kongressining ayrim delegatlari esa musobaqa boshlanguniga qadar vizalarini olmagan edi.
Joylashtirish bilan bog‘liq muammolar 15-sentabr, Olimpiadaning ochilish kuni, ommaga ma’lum bo‘ldi. Muammoga duch kelgan jamoalardan biri Hindiston terma jamoasi bo‘ldi — u Olimpiadaning amaldagi chempioni va joriy turnirdagi asosiy jamoalardan biri hisoblanadi.
Hindiston erkaklar terma jamoasi sardori Srinath Narayanan (Srinath Narayanan) X ijtimoiy tarmog‘ida jamoa Samarqand aeroportiga qo‘nganidan besh soat o‘tgan bo‘lsa ham, hali mehmonxona xonalarini olmaganini yozdi.
«FIDE 2026 Olimpiadasida jamoamiz juda yomon tajribaga duch kelmoqda. Jamoa Samarqand aeroportiga besh soat oldin qo‘ndi. Hali ham bizga xonalar ajratilmadi va ular qachon berilishi haqida umuman aniqlik yo‘q».
Narayananning posti tezda keng tarqaldi. Nashr vaqtida berilgan ma’lumotlarga ko‘ra, uning posti 276 mingdan ortiq marta ko‘rilgan.
Avstriyalik grossmeyster Felix Blohberger ham shunga o‘xshash vaziyat haqida yozdi:
«Bizda ham xuddi shunday. Biz kecha ertalab soat 6 da mehmonxonaga yetib keldik, sardorimiz esa xonasini faqat 13:30 da oldi».
Hindiston OAVlari muammo Butun Hindiston Shaxmat Federatsiyasi aralashuvidan so‘ng hal qilinganini ham xabar qildi. Ko‘p o‘tmay O‘zbekiston Shaxmat federatsiyasi raisining birinchi o‘rinbosari Alisher Sa’dullayev X’da Hindiston jamoasiga barcha ishtirokchilarga xonalar ajratilganini yozdi.
«Hindiston jamoasining barcha a’zolariga xonalar ajratildi va Olimpiadaning qolgan qismi ijobiy ruhda o‘tadi».
Shunday qilib, Hindiston jamoasi duch kelgan aniq joylashtirish muammosi bartaraf etildi. Ammo voqea shu bilan tugamadi: 16-sentabr kuni FIDE joylashtirishdagi vaziyat yuzasidan alohida rasmiy bayonot berib, muammolar bir nechta jamoaga ta’sir qilganini tan oldi.
FIDE xarajatlarni qoplashga va’da berdi
FIDE 2026-yilgi shaxmat olimpiadasida joylashtirish bilan bog‘liq muammolar haqidagi bayonotida Olimpiadaning birinchi kunida joylashtirishni tashkil etishdagi kamchiliklar ayrim jamoalarni tegishli turar joysiz qoldirgani va ularni shahardan mustaqil ravishda xona ijaraga olib, xarajatlarni o‘z mablag‘lari hisobidan to‘lashga majbur qilganini bildirdi.
Federatsiya mehmonxonani mustaqil ravishda izlashiga to‘g‘ri kelgan barcha jamoalarga uch kungacha tegishli darajadagi turar joy xarajatlari qoplab berilishini ma’lum qildi. Bundan tashqari, FIDE tasdiqlagan standartlarga javob bermaydigan rasmiy mehmonxonalarda yashashga majbur bo‘lgan jamoalarga qo‘shimcha kompensatsiya to‘lanadi.
«FIDE ushbu tashkiliy muammolar yuzaga kelganidan chuqur afsusda va zarar ko‘rgan federatsiyalar hamda jamoalardan uzr so‘raydi».
Shu bilan birga, FIDE joylashtirish mahalliy Tashkiliy qo‘mita mas’uliyatiga kirishini va federatsiyaning o‘zi bu masalada vakolatga ega emasligini alohida ta’kidladi. Shunga qaramay, FIDE yuzaga kelgan muammolar sabab ishtirokchilar moliyaviy zarar ko‘rmasligi uchun qo‘shimcha mablag‘ topganini bildirdi.
Bu endi sportchining ijtimoiy tarmoqdagi alohida shikoyati emas edi: xalqaro federatsiya joylashtirishni tashkil etishdagi kamchiliklarni rasman tan oldi va zarar ko‘rgan jamoalar oldidagi moliyaviy majburiyatlarni o‘z zimmasiga oldi.
Anand mehmonxonalar, akkreditatsiya va vizalar bilan bog‘liq muammolarni tan oldi
Muammolar haqida Olimpiadaning 15-sentabr kuni bo‘lib o‘tgan rasmiy matbuot anjumanida ham gapirilgan edi.
FIDE prezidenti vazifasini bajaruvchi Visvanatan Anand bir necha turdagi muammolarni, jumladan joylashtirishdan tashqari akkreditatsiya va vizalar masalasini ham ochiq tilga oldi.
«Muayyan muammolar yuzaga kelganini tan olmoqchiman — ishtirokchilarni joylashtirish, akkreditatsiya va vizalar bilan bog‘liq muammolar bor. Ayrim jamoalar qiyinchiliklarga duch kelmoqda. Biz ushbu muammolarni hal qilish uchun mahalliy Tashkiliy qo‘mita bilan birgalikda juda faol ishlayapmiz. Ko‘plab masalalar allaqachon hal qilindi va qolgan muammolar ham imkon qadar tez hal etilishiga umid qilaman».
Bu bayonot yana bir jihatdan muhim: joylashtirish va vizalar bilan bog‘liq muammolar FIDE rahbariyati tomonidan birinchi tur boshlanishidan oldin, ishtirokchilarning xabarlari ijtimoiy tarmoqlarda keng tarqalgandan keyingina emas, balki avvalroq tan olingan.
Vizalar: FIDE Kongressini ko‘chirish masalasi paydo bo‘ldi
16-sentabr kuni FIDE Kengashi vizalar bilan bog‘liq muammolar yuzasidan alohida bayonot e’lon qildi.
Federatsiya ma’lumotlariga ko‘ra, bir qator shaxmatchilar va FIDE Kongressi ishtirokchilari zarur vizalarni hali olmagan edi. Ular orasida bo‘lajak saylovlarda ovoz berish huquqiga ega delegatlar, shuningdek FIDEning eng yuqori ijro organi — FIDE Kengashi a’zosi Benard Wanjala ham bor edi.
FIDE Kengashi texnik masalalar hal qilinishiga ishonch bildirdi, biroq Kongress unda ishtirok etish va ovoz berish huquqiga ega barcha delegatlar o‘z huquqlaridan foydalana oladigan sharoitdagina o‘tkazilishi mumkinligini ta’kidladi.
Bayonotda aniq ogohlantirish ham bor edi: agar delegatlar va FIDE Kengashi a’zolarining huquqlari ta’minlanmasa va kafolatlanmasa, Kengash Kongressni boshqa sanalarga va boshqa joyga ko‘chirish masalasini ko‘rib chiqadi.
«Kongress faqat ishtirok etish va ovoz berish huquqiga ega barcha shaxslar ushbu huquqdan foydalana oladigan sharoitda o‘tkazilishi mumkin».
Shunday qilib, gap endi Olimpiadaning ayrim ishtirokchilari uchun noqulaylik haqida emas edi. Masala FIDE Kongressining o‘tkazilishi va unda ovoz berish huquqiga ega delegatlarning ishtirokiga ham ta’sir qilishi mumkin edi.
Vizalar Namibiya terma jamoasiga ham ta’sir qildi
Namibiya terma jamoasida ham alohida muammo yuzaga keldi.
The Indian Express xabariga ko‘ra, Namibiya erkaklar terma jamoasining ikki shaxmatchisiga Toshkentga kelganidan keyin viza berilmagan. Natijada jamoada atigi uch nafar mavjud o‘yinchi qoldi va musobaqa boshlanishidan oldin zudlik bilan yechim topishga to‘g‘ri keldi.
Vaziyat shu darajaga yetdiki, Namibiya erkaklar jamoasi tarkibiga ayollar terma jamoasi murabbiyi Leonhard Mueller va Namibiya Shaxmat federatsiyasi prezidenti Charles Eikabni kiritishga to‘g‘ri keldi.
Bu vizalar bilan bog‘liq muammolar faqat FIDE Kongressi delegatlari bilan cheklanmaganini ko‘rsatadi.
Shu bilan birga, ikki vaziyatni bir-biridan ajratish kerak. FIDE Kongressi delegatlari holatida federatsiyaning o‘zi vizalar bilan bog‘liq muammolar va Kongressni boshqa joyga ko‘chirish ehtimoli haqida rasman ma’lum qildi. Namibiya holati esa OAV tomonidan kelganidan keyin vizasi rad etilgan ikki shaxmatchi bilan bog‘liq alohida voqea sifatida yoritildi. Vizalarni rad etish sabablari xabarda tushuntirilmagan.
Rekord darajadagi turnir
Bularning barchasi tarkib soni bo‘yicha eng yirik shaxmat Olimpiadasi fonida yuz bermoqda.
FIDE ma’lumotlariga ko‘ra, ikkita asosiy musobaqada qariyb 400 ta jamoa ishtirok etishi tasdiqlangan: FIDE e’lon qilgan tarkiblarga ko‘ra, ochiq turnirda 208 ta, ayollar turnirida 192 ta jamoa. Biroq FIDEning birinchi tur haqidagi rasmiy hisobotida ochiq turnirda 207 ta, ayollar turnirida esa 191 ta jamoa ko‘rsatilgan — ehtimol, bu birinchi tur boshlanganda amalda ro‘yxatdan o‘tgan jamoalar sonini anglatadi. Har qanday holatda ham, joriy turnir 2024-yilgi Budapesht Olimpiadasidagi 380 ta jamoa rekordidan oshgan.
Shu bilan birga, Samarqandda nogironligi bo‘lgan shaxslar o‘rtasidagi 3-FIDE shaxmat Olimpiadasi ham o‘tkazilmoqda. U asosiy Olimpiadadan oldinroq boshlangan, 16-sentabr kuni esa ikki Olimpiada bir vaqtning o‘zida davom etgan.
O‘zbekiston uchun bu so‘nggi yillardagi eng yirik xalqaro sport loyihalaridan biridir. Rasmiy matbuot anjumanida Alisher Sa’dullayev Olimpiadaga tayyorgarlik to‘rt yil davom etganini va tashkilotchilar bir vaqtning o‘zida uchta yirik tadbirni o‘tkazishiga to‘g‘ri kelganini aytdi: asosiy Olimpiada, nogironligi bo‘lgan shaxslar o‘rtasidagi shaxmat Olimpiadasi va FIDE Kongressi.
Birinchi tur jadval bo‘yicha o‘tdi
Muammolarga qaramay, asosiy Olimpiadaning birinchi turi 16-sentabr kuni mahalliy vaqt bilan soat 15:00 da boshlandi. FIDEning rasmiy hisobotiga ko‘ra, ochiq turnirda O‘zbekiston Yamaykani 4:0 hisobida mag‘lub etdi, Hindiston esa Tailand ustidan 3:1 hisobida g‘alaba qozondi. Ayollar turnirida O‘zbekiston Trinidad va Tobago ustidan g‘alaba qozondi.
Hindiston uchun birinchi tur g‘alaba bilan yakunlandi, biroq birinchi doskada kutilmagan natija qayd etildi: oq donalarda o‘ynagan Arjun Erigaisi Tailand vakili Prin Laohawirapapga yutqazdi. Shunga qaramay, Hindiston jamoasi uchrashuvda 3:1 hisobida g‘alaba qozondi.
Shunday qilib, start arafasida yuzaga kelgan muammolar birinchi turning o‘tkazilishiga xalaqit bermadi. Hindiston jamoasining joylashtirilishi tiklandi, FIDE mustaqil ravishda turar joy izlashga majbur bo‘lgan jamoalarning xarajatlarini qoplashga va’da berdi, Kongress ishtirokchilarining viza masalalari esa federatsiyaning rasmiy kun tartibiga olib chiqildi.
Ammo Olimpiadaning dastlabki ikki kuni tadbir ko‘lami bilan uning ayrim ishtirokchilar uchun qanday boshlanganini o‘rtasidagi farqni allaqachon ko‘rsatdi. Samarqand rekord darajadagi tarkibga ega shaxmat musobaqasini qabul qilmoqda, biroq turnir haqidagi dastlabki xalqaro xabarlar faqat shaxmat haqida emas, balki mehmonxonalar, vizalar va ishtirokchilarning kirib kelishini tashkil etish haqida ham bo‘ldi.
Endi qolgan masalalar qanday va qanchalik tez hal qilinishini turnirdagi kurash bilan birga kuzatishga to‘g‘ri keladi. Tashkilotchilar uchun bu xalqaro shaxmat jamoatchiligining yaqin kunlardagi e’tibori nafaqat partiyalar natijalariga, balki FIDE allaqachon rasman tan olgan tashkiliy muammolar qanchalik tez va to‘liq bartaraf etilishiga ham qaratilishini anglatadi.
