Oʻzbekiston energiya iste’moli ortib borayotgan sharoitda tabiiy gaz va ko‘mirga qaramlikni kamaytirishga urinib, gidroenergetikani rivojlantirishni jadallashtirmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyev chorshanba kuni sohani rivojlantirish boʻyicha kompleks rejani koʻrib chiqdi, u yangi quvvatlarni keng miqyosda qurish va gidroenergetika infratuzilmasini kengaytirishni nazarda tutadi.
Energetikadagi asosiy tarkibiy siljish cheklanganligicha qolmoqda: hozirda gidroenergetika mamlakatda ishlab chiqarilayotgan elektr energiyasining taxminan 10–12 foizini ta’minlaydi. Asosiy yuklama hanuzgacha qazib olinadigan yoqilg‘ilarga to‘g‘ri keladi.
Shu bilan birga, so‘nggi yillarda soha sezilarli darajada o‘sdi. Gidroelektr stansiyalar soni deyarli uch baravar oshdi — 2017 yildagi 36 tadan 2025 yilga kelib 100 taga yetdi. Ularning umumiy quvvati ham shu davrda 1,6 gigavattdan 2,4 gigavattgacha oshdi.
Hokimiyat bu o‘sishni oraliq bosqich sifatida ko‘rmoqda. Kengayishga qaramay, rasmiy baholashlarga ko‘ra, daryolar va kanallarning gidroenergetik salohiyatining katta qismi hanuz foydalanilmay qolmoqda.
Yirik investitsiyalar va yangi quvvatlar
2026–2032 yillar oralig‘ida umumiy qiymati 5,8 mlrd dollar bo‘lgan 73 ta loyihani amalga oshirish rejalashtirilgan. Ularning umumiy natijasi qariyb 3,6 gigavatt yangi quvvat qo‘shishi kerak — bu hozirgi soha darajasidan deyarli bir yarim baravar ko‘p.
2026 yilda 13 ta yangi gidroelektr stansiyani ishga tushirish rejalashtirilgan. Ularning umumiy quvvati 114 megavattni tashkil etadi, yillik ishlab chiqarish hajmi esa taxminan 537 mln kVt⋅soat bo‘lishi kutilmoqda.
Asosiy loyihalar qatorida Toshkent viloyatining Bo‘stonliq tumanida Yuqori Pskom GESi qurilishi ajralib turadi. Qiymati 365 mln dollar bo‘lgan ushbu stansiya 160 megavatt quvvat va yiliga 484 mln kVt⋅soat ishlab chiqarishni ta’minlashi kerak, bu taxminan 161 ming xonadon ehtiyojiga teng. Uskunalar ishlab chiqarishning mahalliy ulushi 82 foiz darajasida ekani ma’lum qilingan, bu import o‘rnini bosish siyosatini aks ettiradi.
Kichik generatsiya modelini kengaytirish
Strategiyaning alohida yo‘nalishi — taqsimlangan generatsiyani rivojlantirish. Mamlakatda umumiy quvvati 164 megavatt bo‘lgan qariyb 3000 ta kichik va mikro GES qurilishi rejalashtirilgan. Shu bilan birga, Yuqori To‘palang suv resurslarida kichik stansiyalar kaskadini rivojlantirish ham ko‘rib chiqilmoqda, bu qo‘shimcha 541 megavatt va yiliga 1,9 mlrd kVt⋅soatgacha elektr ishlab chiqarishni ta’minlashi mumkin.
Farg‘ona viloyatida ham quvvati 15 megavatt bo‘lgan So‘x GESini qurish rejalashtirilgan, u hududning elektr energiyasiga bo‘lgan ehtiyojining 71 foizigacha qoplay oladi.
Yangi energetika infratuzilmasi va energiya to‘plash
Alohida e’tibor energiyani saqlash texnologiyalariga qaratilmoqda. Dastur doirasida umumiy quvvati 1,4 gigavatt bo‘lgan uchta gidroakkumulyatsion elektr stansiyasini qurish ko‘zda tutilgan — bu yuqori ulushda qayta tiklanuvchi energiyaga ega mamlakatlarda tarmoqni muvozanatlash uchun keng qo‘llaniladigan yechimdir.
Raqamlashtirish va suv resurslarini boshqarish
Shu bilan birga, suv resurslari va gidrotexnik inshootlarni monitoring qilishning raqamli tizimlarini joriy etish rejalashtirilgan. Hozirning o‘zida suv sathi, bosim va meteorologik ma’lumotlarni real vaqt rejimida kuzatadigan qariyb 3,5 mingta nazorat-o‘lchov asboblari o‘rnatilgan.
Shahar loyihalari va suv infratuzilmasi
Energetikadan tashqariga chiqadigan loyihalar ham alohida yo‘nalishga aylangan. Toshkentda Chirchiq daryosi bo‘yida 306 gektar hududni obodonlashtirish va Bektemir kanali bo‘ylab 187,3 gektar yashil zonalar yaratish rejalashtirilgan.
Shuningdek, sun’iy suv havzalari tizimini kengaytirish masalasi muhokama qilinmoqda. Dastlab rejalashtirilgan to‘rtta obyekt o‘rniga prezident ularning sonini 12 taga yetkazish bo‘yicha topshiriq berdi va loyihani shahar mikroiqlimini yaxshilash bilan bog‘ladi.