O‘zbekistonda xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxonalar soni o‘sishda davom etmoqda. Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil 1-may holatiga mamlakatda xorijiy kapital ishtirokidagi 19 490 ta korxona faoliyat yuritgan — bu besh yil avvalgiga nisbatan 1,4 barobar ko‘pdir.
Shu bilan birga, xorijiy biznes tuzilmasi sezilarli darajada o‘zgargan. So‘nggi besh yil ichida xorijiy korxonalar ulushi 61,3 foizdan 77,3 foizgacha oshgan, qo‘shma korxonalar ulushi esa qisqargan. Hozirgi vaqtda xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi 19 490 ta korxonadan 4 427 tasi qo‘shma korxona, 15 063 tasi esa xorijiy korxonalardir.
Xitoy — mutlaq yetakchi
Xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi ro‘yxatdan o‘tgan korxonalar soni bo‘yicha birinchi o‘rinni Xitoy egallaydi. O‘zbekistonda xitoy kapitali ishtirokidagi 5 615 ta kompaniya faoliyat yuritmoqda.
Keyingi o‘rinlarda:
- Rossiya — 3 308;
- Turkiya — 2 216;
- Qozog‘iston — 1 259;
- Janubiy Koreya — 721;
- Afg‘oniston — 656;
- Ozarbayjon — 452;
- Tojikiston — 437;
- BAA — 427;
- Hindiston — 405.
Statistika qo‘mita mamlakatlar kesimidagi tafsilotlarni e’lon qiladigan deyarli barcha sohalarda Xitoy o‘z pozitsiyalarini mustahkamlayotganini ko‘rsatmoqda.
O‘zbekiston prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi (ITIM) avvalroq 2026-yilning birinchi choragida xorijiy investitsiyalar hajmi bo‘yicha ham Xitoy yetakchi bo‘lganini ma’lum qilgan edi — 6,4 mlrd dollar. Ikkinchi o‘rinda Rossiya — 1,1 mlrd dollar. Keyingi o‘rinlarda Turkiya — 975 mln dollar, BAA — 824 mln dollar va Germaniya — 342 mln dollar.
Xorijiy biznes son jihatidan savdo sohasida jamlangan
Xorijiy kompaniyalar uchun eng ommabop yo‘nalish savdo bo‘lib qolmoqda. 2026-yil 1-aprel holatiga ko‘ra ushbu sohada xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi 6 814 ta korxona faoliyat yuritgan.
Keyingi o‘rinlarda:
- sanoat — 3 831;
- qurilish — 1 544;
- axborot va aloqa — 1 488;
- mehmonxona va umumiy ovqatlanish — 839;
- transport va saqlash — 601;
- qishloq, o‘rmon va baliq xo‘jaligi — 485;
- tibbiyot va ijtimoiy xizmatlar — 225.
Shu bilan birga, statistika har doim ham xorijiy investitsiyalarning mamlakatlar bo‘yicha tarmoqlar kesimidagi taqsimotini ochiqlamaydi. Shu sababli, masalan, Xitoy, Rossiya yoki Turkiya investitsiyalarining qanchasi foydali qazilmalarni qazib olish, energetika yoki qayta ishlash sanoatiga yo‘naltirilganini aniqlash imkonsiz.
Biroq e’lon qilingan ma’lumotlar xorijiy kapitalning katta qismi aynan sanoat va infratuzilmaga yo‘naltirilayotganini ko‘rsatmoqda.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil yanvar–mart oylarida asosiy kapitalga kiritilgan barcha xorijiy investitsiyalar va kreditlarning 34 foizi qayta ishlash sanoatiga to‘g‘ri kelgan. Yana 13,2 foizi elektr va gaz ta’minotiga, 10,7 foizi qurilishga, 9,1 foizi qishloq xo‘jaligiga, 6,1 foizi esa tog‘-kon sanoatiga yo‘naltirilgan.
2026-yil yanvar–mart oylarida o‘zlashtirilgan xorijiy investitsiyalar va kreditlarning umumiy hajmi 9,7 mlrd AQSH dollarini yoki 118,4 trln so‘mni tashkil etdi. Ushbu mablag‘lar yangi asosiy fondlarni yaratishga yo‘naltirilgan.
Xitoy qayerda ustunlik qilmoqda
Ochiq ma’lumotlarga ko‘ra, Xitoy biznesi ayniqsa qurilish va mehmonxona sektorida faol.
2026-yil 1-mart holatiga ko‘ra qurilish sohasida 495 ta xitoy korxonasi faoliyat yuritgan — bu turk kompaniyalaridan (273) deyarli ikki barobar ko‘p.
Yashash va ovqatlanish xizmatlari sohasida esa 217 ta xitoy kompaniyasi faoliyat ko‘rsatgan. Taqqoslash uchun: Turkiyada — 110 ta, Rossiyada — 67 ta.
IT sektorida esa vaziyat boshqacha. Bu yerda Rossiya yetakchi: 457 ta korxona, Xitoyda esa 40 ta. Shuningdek, Qozog‘iston, Belarus va AQSHning ham sezilarli pozitsiyalari mavjud.
Transport va logistika sohasida Xitoy va Qozog‘iston ko‘rsatkichlari deyarli teng — mos ravishda 115 va 113 ta korxona, Rossiyada esa 124 ta.
Xorijiy biznesning katta qismi Toshkentda jamlangan
Xorijiy kompaniyalar poytaxtda jamlanishda davom etmoqda.
2026-yil 1-fevral holatiga ko‘ra Toshkentda xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi 11 684 ta korxona joylashgan bo‘lib, bu mamlakatdagi umumiy sonning 60 foizidan ortig‘ini tashkil etadi.
Taqqoslash uchun:
- Toshkent viloyati — 2 467;
- Samarqand viloyati — 694;
- Farg‘ona viloyati — 632;
- Surxondaryo viloyati — 509.
Milliy statistika qo‘mitasi hisobotlariga ko‘ra, poytaxt va hududlar o‘rtasidagi tafovut juda katta bo‘lib qolmoqda.
Yep.uz izohi: Korxonaning Toshkentda ro‘yxatdan o‘tkazilgani uning faoliyati yoki ishlab chiqarish quvvatlari aynan poytaxtda joylashganini anglatmaydi. Yuridik manzil soliq va ma’muriy ro‘yxatdan o‘tish joyini bildiradi, amaldagi investitsiyalar, ishlab chiqarish yoki infratuzilma loyihalari esa mamlakatning boshqa hududlarida joylashgan bo‘lishi mumkin.
Xorijiy investitsiyalar o‘sishda davom etmoqda
Statistika ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil yanvar–mart oylarida barcha moliyalashtirish manbalari hisobidan asosiy kapitalga investitsiyalar hajmi 156,3 trln so‘mga yetgan, bu o‘tgan yilga nisbatan 29,6 foizga ko‘pdir.
Asosiy manba xorijiy investitsiyalar va kafolatlanmagan xorijiy kreditlar bo‘ldi — 107,6 trln so‘m yoki 68,8 foiz. Bu barcha ichki moliyalashtirish manbalaridan birgalikda ham ancha ko‘pdir.
Mavzuga oid maqolalar: