Mirziyoyevning AQShga tashrifi natijalari shuni ko‘rsatadiki, Toshkent iqtisodiy va texnologik sohalarda Vashington bilan strategik yaqinlashuvga ustuvor ahamiyat bermoqda. Imzolangan kelishuvlar ro‘yxati O‘zbekistonning asosiy ustuvor yo‘nalishlarini aks ettiradi:
- Nodir yer metallari (Denali Exploration Group, Re Element Technologies) — global tanqidiy minerallar ta’minot zanjirida O‘zbekistonning o‘z pozitsiyasini mustahkamlash niyatini ko‘rsatadigan muhim soha. Bu kelishuvlar AQShning yetkazib berish manbalarini Xitoydan tashqarida diversifikatsiya qilish strategiyasiga mos keladi.
- Infratuzilma va suv xo‘jaligi (Flowserve, Valmont Industries) — suv ta’minoti bilan bog‘liq surunkali muammolarni hal qilish va qishloq xo‘jaligi infratuzilmasini modernizatsiya qilishga qaratilgan kelishuvlar, bu suv tanqisligi bilan duch kelayotgan mamlakat uchun juda muhim.
- Raqamlashtirish va sun’iy intellekt (Palo Alto Networks) — texnologik hamkorlikni kengaytirish, kiberxavfsizlikni mustahkamlash va Rossiya hamda Xitoy IT-platformalariga qaramlikni kamaytirish yo‘nalishidagi qadam.
- Aviatsiya va transport (Boeing, Uzairways) — aviatsiya parkini yangilash va fuqarolik aviatsiyasiga amerika texnologiyalarini joriy etish bo‘yicha davom etayotgan chora-tadbirlar.
- Qishloq xo‘jaligi sektori (Datacrop, Luis Dreyfus, Cargill) — qishloq xo‘jaligi savdo aloqalarida muhim element bo‘lib qolayotganini, ayniqsa xomashyo va qayta ishlangan mahsulotlar yetkazib berishda ko‘rsatadi.
Umuman olganda, kelishuvlar tuzilmasi oddiy xomashyo savdosi emas, balki sanoat va texnologik hamkorlikka e’tibor qaratilganligini ko‘rsatadi. AQSh esa o‘z navbatida Markaziy Osiyodagi pozitsiyasini Xitoy va Rossiyaga alternativ sifatida mustahkamlashga harakat qilmoqda.
Ushbu paket kengroq C5+1 strategiyasining bir qismi sifatida ko‘rilishi mumkin, bunda Vashington iqtisodiy hamkorlikni geosiyosiy ta’sir vositasi sifatida foydalanadi.
Vashingtonda imzolangan hujjatlar
- Geologiya vazirligi va “Denali Exploration group” kompaniyasi o‘rtasida nodir yer elementlarini ishlab chiqarish bo‘yicha hamkorlik to‘g‘risida bitim;
- O‘zbekiston Respublikasi Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasi hamda “Re Element Technologies” kompaniyasi o‘rtasida nodir metallar sohasida loyihalarni amalga oshirish bo‘yicha hamkorlik to‘g‘risida bitim;
- Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi hamda “Flowserve” kompaniyasi o‘rtasida nasos stansiyalarini modernizatsiya qilish bo‘yicha hamkorlik to‘g‘risida bitim;
- Qishloq xo‘jaligi vazirligi va “Valmont Industries Inc” kompaniyasi o‘rtasida suvni tejaydigan zamonaviy texnologiyalarni joriy etish to‘g‘risida bitim;
- Raqamli texnologiyalar vazirligi va “Palo Alto Networks” kompaniyasi o‘rtasida sun’iy intellekt sohasidagi hamkorlikni kengaytirish to‘g‘risida bitim;
- “Uzairways” va “Boeing” kompaniyalari o‘rtasida samolyotlarni yetkazib berish bo‘yicha shartnoma;
- “Datacrop” va “Luis Dreyfus Company” kompaniyalari o‘rtasida soya dukkaklari va shrot yetkazib berish bo‘yicha shartnoma;
- “O‘zsanoateksport” va “Cargill” kompaniyasi o‘rtasida paxta yetkazib berish bo‘yicha shartnoma.
AQShning bitimlarga nisbatan pozitsiyasi
2025-yil 7-noyabrda AQSh Davlat departamenti e’lon qilgan “Elevating U.S.-Uzbekistan Relations” nomli ma’lumotnomasiga ko‘ra, Vashington tashrif Amerika ishlab chiqarishi, eksporti va ta’minot zanjirlarining xavfsizligini mustahkamlashga xizmat qilganini ta’kidladi. AQSh tomoni O‘zbekistonning AQSh va amerikalik kompaniyalarga milliardlab dollar sarmoya kiritish rejalari haqida e’lon qilganini qayd etdi.
Hujjatda bir necha asosiy yo‘nalishlar keltirilgan:
– AQShning muhim mineral xomashyo zanjirlarini mustahkamlash uchun 400 million dollargacha qo‘shma investitsiyalar;
– O‘zbekistonning amerikalik energetika kompaniyalaridan kichik modulli reaktorlar sotib olish majburiyati;
– 22 ta Boeing 787 Dreamliner samolyotini umumiy 8,5 milliard dollarlik shartnoma asosida xarid qilish;
– 2 milliard dollarlik dastur doirasida AQShdan qishloq xo‘jaligi texnikasini, shuningdek, soya va paxtani yirik miqdorda import qilish;
– 5 milliard dollarlik avtomobil ehtiyot qismlarini import qilish va UzAuto Motorsni xususiylashtirish jarayonida hamkorlik imkoniyati;
– Air Products kompaniyasining O‘zbekistonda metanol ishlab chiqarish zavodi uchun 3 milliard dollargacha investitsiya kiritish rejasi.
Ma’lumotnomada, shuningdek, O‘zbekistonning 2026-yildan boshlab AQSh fuqarolari uchun 30 kunlik vizasiz tartibni joriy etish to‘g‘risida qaror qabul qilgani, bu chora prezident farmoni bilan allaqachon tasdiqlangani qayd etilgan.
Bu yondashuv shuni ko‘rsatadiki, Toshkent sanoatni modernizatsiya qilish va iqtisodiy diversifikatsiyaga e’tibor qaratayotgan bo‘lsa, Vashington bu natijalarni Amerika sanoati va strategik ta’minot zanjirlari uchun muhim turtki sifatida talqin qilmoqda.
Tramp O‘zbekiston bilan bitimlar haqida yozmoqda
AQSh prezidenti Donald Tramp O‘zbekiston bilan tuzilgan kelishuvlar bo‘yicha o‘zining Truth Social sahifasida quyidagi postni yozdi:
«Men Amerika Qo‘shma Shtatlari va O‘zbekiston o‘rtasidagi ajoyib savdo va iqtisodiy kelishuv e’lon qilinayotganidan mamnunman. Keyingi uch yil ichida O‘zbekiston qariyb 35 milliard dollar miqdorida xaridlar va investitsiyalar amalga oshiradi va keyingi 10 yil ichida muhim Amerika sohalariga — muhim minerallar, aviatsiya, avtomobil qismlari, infratuzilma, qishloq xo‘jaligi, energetika va kimyo, axborot texnologiyalari va boshqalarga — 100 milliard dollardan ortiq sarmoya kiritadi.
Men O‘zbekistonning yuksak hurmatga sazovor Prezidenti Shavkat Mirziyoyevga minnatdorchilik bildirmoqchiman. Mamlakatlarimiz o‘rtasidagi uzoq va samarali munosabatlarni intiqlik bilan kutamiz!»
O‘zbekiston tomonidan Amerika iqtisodiyotiga kiritilayotgan bunday yirik investitsiyalar haqidagi ma’lumot ijtimoiy tarmoqlardagi o‘zbek foydalanuvchilari orasida keng muhokama uyg‘otdi, ko‘pincha kelishuvlar foydasiga bo‘lmagan tarzda.
Shuningdek o‘qing: