O‘zbekistonda so‘nggi yillarda ilk bor oliy ta’lim tashkilotlari soni kamaydi. 2025/2026 o‘quv yili boshiga kelib mamlakatda 215 ta oliy ta’lim tashkiloti faoliyat yuritdi — bu bir yil avvalgidan yettitaga kam. Shu bilan birga, oliy ta’lim tizimi talabalar, qabul qilinganlar va professor-o‘qituvchilar soni bo‘yicha o‘sishda davom etdi.
Oliy ta’lim tashkilotlari soni so‘nggi yillarda ilk bor qisqardi
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra (quyida ilova qilingan), oliy ta’lim tashkilotlari soni bir necha yil ketma-ket oshib bordi: 2021/2022 o‘quv yilidagi 154 tadan 2024/2025 o‘quv yilida 222 taga yetdi. Biroq joriy o‘quv yilida bu ko‘rsatkich 3,2 foizga kamaydi. Nodavlat oliy ta’lim tashkilotlari soni ham 99 tadan 97 taga qisqardi.
1-jadval. O‘zbekistonda oliy ta’lim: asosiy ko‘rsatkichlar
| Ko‘rsatkich | 2024/2025 | 2025/2026 | O‘zgarish |
|---|---|---|---|
| Oliy ta’lim tashkilotlari | 222 | 215 | -3,2% |
| Nodavlat oliy ta’lim tashkilotlari | 99 | 97 | -2,0% |
| Talabalar | 1,433 mln | 1,535 mln | +7,1% |
| Qabul qilingan talabalar | 381,7 ming | 409,7 ming | +7,3% |
| Magistrantlar | 39,8 ming | 56,3 ming | +41,5% |
| Professor-o‘qituvchilar | 49,6 ming | 54,9 ming | +10,7% |
Mamlakat oliy ta’lim tashkilotlarida 1,5 milliondan ortiq talaba tahsil olmoqda
Ta’lim tashkilotlari soni kamayganiga qaramay, talabalar soni o‘sishda davom etdi. O‘quv yili boshiga kelib mamlakatdagi oliy ta’lim tashkilotlarida 1,535 million kishi tahsil oldi — bu bir yil avvalgidan 102,2 ming nafarga ko‘p. So‘nggi besh yil ichida talabalar soni deyarli ikki baravar oshdi: 2021/2022 o‘quv yilidagi 808,4 ming nafardan hozirgi darajagacha.
Talabalar orasida qizlar ko‘pchilikni tashkil etadi
Qabul ham oshdi. 2025/2026 o‘quv yilida oliy ta’lim tashkilotlariga 409,7 ming kishi qabul qilindi, bu avvalgi yilga nisbatan 7,3 foizga ko‘p. Qabul qilinganlarning yarmidan ko‘prog‘ini qizlar tashkil etdi — 55,4 foiz. Statistika shuni ko‘rsatadiki, 2023/2024 o‘quv yilidan boshlab qabul qilinayotgan qizlar soni yigitlar sonidan barqaror ravishda yuqori bo‘lib kelmoqda.
Bitiruvchilar orasida esa gender muvozanati deyarli tengligicha qolmoqda: 2025 yilda 112,5 ming nafar ayol va 113,4 ming nafar erkak diplom oldi.
2-jadval. O‘zbekiston oliy ta’lim tashkilotlari talabalarining gender tarkibi
| Toifa | Ayollar | Erkaklar |
| Barcha talabalar | 782,9 ming (51,0%) | 752,1 ming (49,0%) |
| Yangi qabul qilinganlar | 226,8 ming (55,4%) | 182,9 ming (44,6%) |
| 2025 yil bitiruvchilari | 112,5 ming (49,8%) | 113,4 ming (50,2%) |
Magistraturaga qabul 70 foizdan ko‘proqqa oshdi
Eng sezilarli o‘sish magistraturada qayd etildi. Magistratura dasturlariga qabul qilinganlar soni birdaniga 70,4 foizga oshib, 21,6 ming nafardan 36,8 ming nafarga yetdi. Oliy ta’lim tashkilotlarida tahsil olayotgan magistrantlar soni esa bir yil ichida 41,5 foizga ko‘payib, 56,3 ming nafarga yetdi.
Talabalarning qariyb yarmi Toshkentda jamlangan
Yangi qabul qilingan magistrantlarning deyarli yarmi Toshkent hissasiga to‘g‘ri keldi. Poytaxt mamlakatning asosiy ta’lim markazi bo‘lib qolmoqda. Bu yerda 98 ta oliy ta’lim tashkiloti, ya’ni O‘zbekistondagi barcha oliy ta’lim tashkilotlarining qariyb 46 foizi joylashgan. Talabalar soni esa 579 ming nafardan oshadi.
3-jadval. Talabalar soni eng ko‘p bo‘lgan hududlar
| Hudud | Talabalar soni | Umumiy sondagi ulushi |
| Toshkent | 579,3 ming | 37,7% |
| Buxoro viloyati | 117,7 ming | 7,7% |
| Qashqadaryo viloyati | 111,6 ming | 7,3% |
| Toshkent viloyati | 101,5 ming | 6,6% |
| Farg‘ona viloyati | 98,9 ming | 6,4% |
| Samarqand viloyati | 93,9 ming | 6,1% |
Bitiruvchilar soni o‘sishda davom etmoqda
2025 yilda O‘zbekiston oliy ta’lim tashkilotlari jami 225,9 ming nafar mutaxassisni tayyorlab chiqardi, bu bir yil avvalgidan 7 foizga ko‘p.
Professor-o‘qituvchilar soni 54,9 ming nafarga yetdi
Talabalar sonining o‘sishi bilan birga professor-o‘qituvchilar tarkibi ham kengaymoqda. O‘quv yili boshiga kelib oliy ta’lim tashkilotlarida o‘rindoshlarsiz hisoblaganda 54,9 ming nafar professor-o‘qituvchi faoliyat yuritdi. Bu bir yil avvalgidan 10,7 foizga ko‘p.
Professor-o‘qituvchilar yuklamasi bo‘yicha hisob-kitoblarimiz
Biroq O‘zbekistonda professor-o‘qituvchilar yuklamasi rivojlangan davlatlar o‘rtacha ko‘rsatkichlariga nisbatan ancha yuqori bo‘lib qolmoqda. Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlari asosida amalga oshirgan hisob-kitoblarimizga ko‘ra, bir professor-o‘qituvchiga o‘rtacha 28 nafar talaba to‘g‘ri keladi. Taqqoslash uchun, OECD mamlakatlarida davlat oliy ta’lim muassasalarida bu ko‘rsatkich o‘rtacha 15 nafar, xususiylarida esa 18 nafar talabani tashkil etadi.
OECD yoki Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti davlat siyosati sohasidagi ilg‘or tajribalar bo‘yicha ma’lumotlar, tahliliy materiallar va axborot taqdim etuvchi forum hamda bilim markazidir.
Biroq OECD academic staff ko‘rsatkichidan to‘liq bandlik ekvivalenti (FTE) bo‘yicha foydalanadi, O‘zbekiston statistikasi esa o‘rindoshlar hisobga olinmagan professor-o‘qituvchilar sonini e’lon qiladi. Shu sababli metodologiyalar to‘liq mos kelmaydi.
Xulosalar
Talabalar soni o‘sishda davom etayotganiga qaramay, xalqaro amaliyot aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan talabalar sonining optimal darajasini belgilamaydi. Odatda talabalarning mutlaq soni emas, balki ta’lim sifati, oliy ta’limning ommabopligi va bitiruvchilarning mehnat bozoridagi talabgirligi baholanadi. Bu borada O‘zbekistondagi vaziyat haqida fikrlaringizni izohlarda yozib qoldiring.
Shuningdek o‘qing: