O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev mamlakat sog‘liqni saqlash tizimida xususiy sektor rolini sezilarli darajada o‘zgartiradigan farmonni imzoladi. Hujjat xususiy klinikalarni davlat tibbiy sug‘urtasi tizimiga kiritish, keng ko‘lamli soliq va bojxona imtiyozlarini joriy etish, yangi investitsiya infratuzilmasini yaratish hamda davlat funksiyalarining bir qismini xususiy va kvazi-xususiy tuzilmalarga bosqichma-bosqich topshirishni nazarda tutadi.
Gap 2026 yil 5 maydagi PF-74-sonli “Tibbiyot sohasida xususiy sektorni qo‘shimcha qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmon haqida bormoqda. Hujjat shu yilning 7 may kuni kuchga kirgan (farmon matni quyida ilova qilingan). Asosiy maqsadlardan biri — 2030 yilga borib tibbiy xizmatlar ko‘rsatishda xususiy sektor ulushini 30 foizga yetkazish.
Xususiy klinikalar bemorlarni davlat hisobidan davolashi mumkin bo‘ladi
2026 yil 1 iyuldan boshlab nodavlat tibbiyot tashkilotlariga litsenziya asosida va davlat tibbiy sug‘urtasi tizimi doirasida davlat budjeti mablag‘lari hisobidan barcha yo‘nalishlarda tibbiy xizmat ko‘rsatishga ruxsat beriladi.
Hujjat davlat va xususiy tibbiyot muassasalari uchun davolash xarajatlarini qoplashning yagona bazaviy tariflarini joriy qiladi.
Shu bilan birga, budjet mablag‘larini alohida tibbiyot muassasalari o‘rtasida taqsimlash amaliyoti bekor qilinadi. Endilikda moliyalashtirish kasallik yo‘nalishlari bo‘yicha belgilanadi.
Hokimiyat xususiy klinikalarning budjet shartnomalariga kirishini ham soddalashtirmoqda. Milliy yoki xalqaro akkreditatsiyadan o‘tgan tashkilotlar uchun Davlat tibbiy sug‘urtasi jamg‘armasi bilan shartnoma tuzishda Sog‘liqni saqlash vazirligi ekspert komissiyasi xulosasini olish talabi bekor qilinadi.
Xususiy sektorga organ transplantatsiyasiga ruxsat beriladi
Eng sezgir o‘zgarishlardan biri xususiy klinikalarga inson organlari va to‘qimalarini transplantatsiya qilish operatsiyalarini o‘tkazishga ruxsat berish qarori bo‘ldi.
2027 yil 1 maydan boshlab bunday faoliyat bilan milliy yoki xalqaro akkreditatsiyadan o‘tgan nodavlat tibbiyot tashkilotlari shug‘ullanishi mumkin bo‘ladi.
Shu bilan birga, davlat qat’iy nazoratni сақлаб qoladi. Bunday klinikalar uchun transplantatsiya faoliyati risk-tahlil tizimi doirasida “yuqori xavfli” yo‘nalish hisoblanadi. Klinikalardan donorlar va bemorlar haqidagi ma’lumotlarni muntazam ravishda Sog‘liqni saqlash vazirligiga taqdim etish talab qilinadi.
Vazirlikka molekulyar-genetik tadqiqotlar uchun alohida talablar, majburiy tahlillar ro‘yxati va transplantatsiyadan keyingi reabilitatsiya tizimini ishlab chiqish topshirildi. Farmonda xususiy klinikalarning hayot va sog‘liqqa yetkazilgan zarar uchun javobgarligi ham alohida belgilangan.
Sog‘liqni saqlash tizimida yangi investitsiya vertikali yaratilmoqda
Farmon tibbiyot sohasida investitsiyalarni boshqarishning yangi tizimini shakllantiradi.
Farmatsevtika tarmog‘ini rivojlantirish agentligi Tibbiyot va farmatsevtika tarmog‘ini rivojlantirish agentligi deb qayta nomlanadi. U investorlarni jalb qilish, davlat-xususiy sheriklik loyihalarini kuzatib borish va xususiy sektorni sog‘liqni saqlash tizimiga integratsiya qilish vakolatlarini oladi.
Agentlik huzurida “Health Invest” aksiyadorlik jamiyati, shuningdek Tibbiyot tashkilotlarini rivojlantirish jamg‘armasi tashkil etiladi. Dastlabki bosqichda jamg‘arma O‘zbekiston Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasidan 10 million dollarni grant asosida oladi.
Yangi tuzilma investitsiya paketlarini shakllantirish, loyihalarni kuzatib borish va o‘ziga topshirilgan tibbiyot muassasalarini boshqarish bilan shug‘ullanadi.
Amalda farmon tibbiy aktivlar va investitsiyalarni boshqarishning alohida kvazi-davlat tizimini yaratmoqda.
To‘rtta davlat tibbiyot markazi tashqi boshqaruvga topshiriladi
2026 yil oxirigacha tajriba tariqasida bir nechta yirik davlat muassasalari “Health Invest” boshqaruviga topshiriladi:
- Jizzax viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi;
- Bolalar milliy tibbiyot markazi;
- Milliy tibbiyot markazi;
- “Ko‘pfunksiyali tibbiyot markazi” MChJ.
Topshirish jarayoni muassasalarning hududi va mulk komplekslarini ham o‘z ichiga oladi.
Bundan tashqari, Sog‘liqni saqlash vazirligi, Agentlik va Iqtisodiyot vazirligi 2027 yil apreliga qadar davlat tibbiyot muassasalarini boshqarish samaradorligini oshirish strategiyasini ishlab chiqishi kerak. Taklif qilinayotgan mexanizmlar orasida kuzatuv kengashlari, rahbariyat uchun KPI tizimi va davlat-xususiy sheriklik orqali xususiy sektorni jalb qilish bor.
Davlat xususiy tibbiyot uchun imtiyozli kreditlashni boshlamoqda
Viloyat markazlari va chegara hududlaridan tashqarida yuqori texnologiyali klinikalarni rivojlantirish uchun O‘zmilliybank 200 million dollarlik imtiyozli kredit liniyasini ochmoqda.
Tadbirkorlik subyektlari 10 yil muddatga, jumladan uch yillik imtiyozli davr bilan 10 million dollargacha kredit olishi mumkin bo‘ladi.
Loyihalar “Tadbirkorlikni rivojlantirish kompaniyasi” orqali foiz stavkasining bir qismini kompensatsiya qilish imkoniyatiga ham ega bo‘ladi.
Buning evaziga klinikalar faoliyati yo‘lga qo‘yilgandan keyin uch yil ichida milliy yoki xalqaro akkreditatsiyadan o‘tishi shart bo‘ladi.
Hokimiyat soliq va bojxona imtiyozlarini joriy qilmoqda
Hujjat tibbiyot biznesi va xorijiy mutaxassislar uchun qator imtiyozlarni nazarda tutadi.
2029 yil 1 maygacha xorijiy shifokorlar, konsultantlar, menejerlar va texnik mutaxassislar uchun ijtimoiy soliq 1 foiz etib belgilanadi.
Bundan tashqari, ish beruvchilar xodimlar va ularning oila a’zolari uchun ixtiyoriy tibbiy sug‘urta xarajatlarini soliq bazasidan chegirib tashlashi mumkin bo‘ladi — har bir kishi uchun yiliga 10 million so‘mgacha.
2026 yil 1 iyundan 2029 yil 1 iyungacha quyidagilar import bojxona bojidan ozod qilinadi:
- tibbiy uskunalar;
- butlovchi qismlar va ehtiyot qismlar;
- sarf materiallari;
- “A” toifasidagi maxsus tibbiy transport vositalari.
Litsenziyalash va xizmat sifati ustidan nazorat kuchaytiriladi
Bozor liberallashuviga qaramay, farmon bir vaqtning o‘zida davlat nazorat vakolatlarini kengaytiradi.
Hujjatlarga tibbiy va farmatsevtik faoliyatdagi litsenziya talablariga rioya etilishini tekshirish hamda tibbiy xizmatlar sifatini nazorat qilish bo‘yicha qoidalar kiritilmoqda.
Shu bilan birga, yanada aniq sanksiya mexanizmi joriy etiladi: litsenziyalar klinikaning butun faoliyati bo‘yicha emas, aynan qoidabuzarlik aniqlangan tibbiy ixtisoslik bo‘yicha to‘xtatilishi mumkin bo‘ladi.
Alohida o‘zgarishlar sog‘liqni saqlashni raqamlashtirishga taalluqli. Davlat axborot tizimlari Davlat tibbiy sug‘urtasi jamg‘armasi bilan integratsiya qilinishi kerak, jumladan elektron yo‘llanmalar va elektron retseptlar ham.
Islohot farmon imzolanishidan bir necha kun oldin muhokama qilingan
Farmon e’lon qilinishidan bir necha kun oldin — 2026 yil 1 may kuni — Shavkat Mirziyoyev sog‘liqni saqlash tizimini rivojlantirish va xususiy sektor ishtirokini kengaytirish bo‘yicha taqdimot bilan tanishtirilgan edi.
O‘shanda hokimiyat rejalashtirilayotgan o‘zgarishlar ko‘lami va sohada to‘planib qolgan muammolarni ochiq tilga oldi. Taqdimotda keltirilgan ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistonda xususiy klinikalar soni 2016 yildagi 3,2 mingdan 2026 yil yakuniga borib kutilayotgan 8,7 mingtagacha oshgan. Xususiy tibbiyot yo‘nalishlari soni 39 tadan 116 taga, o‘rinlar soni esa 16 mingdan 57 minggacha ko‘paygan. Hokimiyat xususiy sektorning umumiy koyka fondidagi ulushi 31 foizga yetishini prognoz qilmoqda.
Shu bilan birga, sohani tartibga solishdagi muammolar ham qayd etilgan: tibbiy xizmatlar sifati ustidan nazoratning yetarli emasligi, eskirgan litsenziya talablari, xususiy klinikalar bo‘yicha yagona elektron tizim yo‘qligi va investitsiya loyihalarini qo‘llab-quvvatlashning sustligi.
Keyinchalik farmonga kiritilgan ko‘plab qoidalar aynan shu taqdimotda ilk bor taqdim etilgan edi: xususiy klinikalarga budjet hisobidan xizmat ko‘rsatishga ruxsat berish, akkreditatsiyadan o‘tgan nodavlat tashkilotlarga transplantatsiya faoliyatiga ruxsat berish, litsenziyalashni kuchaytirish, elektron tizimlar orqali masofaviy nazorat va Tibbiyot va farmatsevtika tarmog‘ini rivojlantirish agentligi hamda “Health Invest” kompaniyasi atrofida yangi investitsiya tuzilmasini yaratish.
Shuningdek, o‘shanda 2030 yil oxirigacha barcha davlat tibbiyot muassasalari majburiy litsenziyalanishi e’lon qilingan edi. Rejaga ko‘ra, 2027 yil apreliga qadar 55 ta respublika muassasasi, 2028 yil oxirigacha 413 ta hududiy tashkilot va 2030 yil oxirigacha 3 mingdan ortiq tuman va shahar tibbiyot muassasalari litsenziya olishi kerak bo‘ladi.
Tegishli maqolalar: