Prezident Shavkat Mirziyoyev O‘zbekistonning raqamli sektorida o‘yin qoidalarini tubdan o‘zgartiradigan qonunni imzoladi (qonunning to‘liq matni quyida ilova qilingan). “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi qonunning 27¹-moddasining yangi tahriri yillar davomida Apple Pay, Google Pay va PayPal kabi yirik moliyaviy platformalarning bozorga kirishini to‘sib kelgan huquqiy kolliziyalarni bartaraf etadi.
“Raqamli izolyatsiya”ning oxiri
O‘zgartirishlar qabul qilinishidan oldin O‘zbekiston qonunchiligi xorijiy kompaniyalardan fuqarolarning barcha shaxsiy ma’lumotlarini mamlakat ichidagi serverlarda saqlashni talab qilardi. Global IT gigantlari uchun, infratuzilmasi bulutli hisoblashga asoslangan bo‘lgani sababli, bu talab texnik jihatdan imkonsiz va iqtisodiy jihatdan maqsadsiz edi.
2026-yil 27-martda kuchga kirgan yangi qonun to‘liq nazoratdan selektiv nazoratga o‘tadi. Endi majburiy lokalizatsiya faqat quyidagilarga tatbiq etiladi:
- Biometrik va genetik ma’lumotlar;
- Mahalliy telekom operatorlari abonentlari ma’lumotlari.
Boshqa barcha ma’lumotlar — jumladan to‘lov ma’lumotlari va akkaunt identifikatorlari — xalqaro xavfsizlik standartlariga rioya qilingan holda xorijiy serverlarda qayta ishlanishi rasmiy ravishda ruxsat etiladi.
“Vashington va’dasi”ning bajarilishi
Bu qadam o‘tgan yil noyabr oyida davlat rahbari tomonidan e’lon qilingan jarayonning mantiqiy yakuni bo‘ldi. Shavkat Mirziyoyev Vashingtonda amerikalik biznes vakillari bilan uchrashuvda qonunchilik islohoti global to‘lov tizimlarining kirishi bilan bevosita bog‘liqligini ta’kidlagan edi.
Prezident o‘z nutqida amerikalik hamkorlar bilan birgalikda qonunchilikni yangilash ustida ish yakunlanayotganini aytib o‘tdi. U bu jarayon yangi texnologik hamkorlik imkoniyatlarini yaratishini, jumladan Apple Pay va Google Pay global to‘lov tizimlarini ishga tushirishga yo‘l ochishini ta’kidladi.
Mutaxassislar fikricha, ma’lumotlarni transchegaraviy uzatishni liberallashtirish AQSh Davlat departamenti va amerikalik texnologik kompaniyalar uchun investitsion hamkorlikni chuqurlashtirishning asosiy sharti bo‘lgan.
Bu iste’molchilar va biznes uchun nimani anglatadi?
Apple Pay va Google Pay’ning O‘zbekistonda ishga tushirilishi nafaqat smartfon orqali qulay to‘lovlarni, balki iqtisodiyot uchun tizimli o‘zgarishlarni ham bildiradi:
- Iqtisodiyotning shaffofligi: Global tizimlar integratsiyasi naqd puldan raqamli tranzaksiyalarga o‘tishni rag‘batlantiradi, bu “soya sektor” ulushini kamaytiradi.
- Investorlar ishonchi: PayPal uchun to‘siqlar olib tashlanishi o‘zbek frilanserlari va eksportchilari uchun eBay, Amazon, Etsy kabi global elektron tijorat bozoriga yo‘l ochadi.
- Texnologik transfer: Prezident Mirziyoyev ta’kidlaganidek, to‘lov tizimlaridan keyin AQSh ko‘magida raqamli akademiyalar va startap markazlari tarmog‘i yaratiladi.
| Ma’lumotlar kategoriyasi | Mart 2026 gacha talabi | Mart 2026 dan keyingi talabi |
|---|---|---|
| Biometriya | O’zRda lokalizatsiya | O’zRda lokalizatsiya |
| Moliyaviy tranzaksiyalar | O’zRda lokalizatsiya (de-yure) | Xorijda saqlashga ruxsat |
| Ijtimoiy tarmoqlar/E-mail | O’zRda lokalizatsiya (de-yure) | Xorijda saqlashga ruxsat |
Qolgan chaqiriqlar: tokenizatsiya va PayPal biznes qarori
Huquqiy to‘siq olib tashlangan bo‘lsa-da, texnik joriy etish vaqt talab qiladi. Apple Pay va Google Pay’ning to‘liq ishga tushirilishi endi Markaziy bank va tijorat banklari zimmasida. Banklar Mastercard’ning MDES va Visa’ning VTS tokenizatsiya tizimlarini o‘z infratuzilmasiga integratsiya qilishi kerak.
PayPal uchun esa vaziyat boshqacha: texnik integratsiya yengilroq, chunki u xalqaro to‘lov tizimlari kartalari bilan bevosita ishlaydi. Asosiy omil — kompaniya rahbariyatining O‘zbekiston bozoriga kirish bo‘yicha biznes qarori va yangi qonunchilikka muvofiq komplayens jarayonlarini moslashtirish.
Shunga qaramay, Toshkentda ifodalangan va Vashingtonda tasdiqlangan siyosiy iroda O‘zbekistonda raqamli gigantlarning paydo bo‘lishi endi yillar emas, balki oylar masalasi ekanini ko‘rsatmoqda.
Apple Pay, Google Pay va PayPal Markaziy Osiyoda
O‘zbekiston PayPal tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan 200 dan ortiq hudud ro‘yxatida rasmiy ravishda yo‘q edi, qo‘shni davlatlar — Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston va Turkmaniston esa kirgan. Sabab — ma’lumotlarni lokalizatsiya qilish qonunining qat’iy talqini.
Apple Pay va Google Pay esa bozorga ehtiyotkorlik bilan kiradi, chunki ular bank tizimi bilan chuqur integratsiyani talab qiladi. Qozog‘istonda Apple Pay 2018-yildan, Google Pay 2021-yildan ishlaydi. Qirg‘izistonda Google Pay 2022-yil noyabrda ishga tushirilgan, Apple Pay esa hali rasmiy ishga tushirilmagan. Tojikistonda Google Pay mavjud, Apple Pay esa hozircha yo‘q. Turkmanistonda bu xizmatlar deyarli mavjud emas.