Tabiiy gaz, neft mahsulotlari va elektr energiyasi eksporti davom etayotganiga qaramay, O‘zbekiston energiya resurslari importiga tobora kuchliroq bog‘lanib bormoqda. 2026 yilning birinchi yarmi uchun tashqi savdo statistikasi shuni ko‘rsatadiki, mamlakatning gaz, neft, benzin, ko‘mir va elektr energiyasini xorijdan xarid qilish xarajatlari ushbu resurslarni eksport qilishdan tushgan daromaddan qariyb uch baravar ko‘p bo‘lgan.
Bu tendensiya Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlari qayd etayotgan gaz, neft va gaz kondensati qazib olish hajmlarining davom etayotgan pasayishi fonida ayniqsa yaqqol ko‘rinmoqda.
Yoqilg‘i importi eksportdan qariyb uch baravar oshdi
Tashqi savdo statistikasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yil yanvar–iyun oylarida O‘zbekiston mineral yoqilg‘i, neft mahsulotlari, tabiiy gaz va elektr energiyasini 772,8 million dollar miqdorida eksport qilgan.
Shu bilan birga, xuddi shu turdagi mahsulotlar importi 2,23 milliard dollarga yetgan.
Natijada, energiya resurslari savdosidagi manfiy saldo atigi olti oy ichida 1,45 milliard dollardan oshib ketdi.
Yaqin vaqtgacha mintaqaning yirik tabiiy gaz ishlab chiqaruvchilaridan biri sifatida qaralgan mamlakat uchun bunday nisbat e’tiborga molik ko‘rinadi.
Gaz eksporti keskin qisqardi
Eng sezilarli o‘zgarishlar gaz savdosida kuzatildi.
2026 yilning birinchi yarmida tabiiy gaz eksporti (statistik toifa tabiiy va sun’iy gazni o‘z ichiga oladi) 232,9 million dollarni tashkil etdi. Bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 34,4 foizga kamdir.
Bu energetika sektoridagi asosiy eksport tovar guruhlari orasidagi eng katta qisqarishlardan biridir.
Eksportning kamayishi mamlakat ichidagi qazib olish hajmlarining pasayishi bilan bir vaqtda yuz bermoqda.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yil yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda 18,3 milliard kub metr tabiiy gaz qazib olingan. Bir yil avval bu ko‘rsatkich 21,9 milliard kub metrni, ikki yil avval esa 22,5 milliard kub metrni tashkil etgan.
Ikki yil ichida gaz qazib olish hajmi qariyb 19 foizga kamaygan.
Resurs bazasining qisqarishi mamlakatning eksport salohiyatiga muqarrar ravishda ta’sir ko‘rsatmoqda.
Gaz importi 40 foizdan ko‘proq oshdi
Tashqi xaridlardagi qarama-qarshi tendensiya yanada diqqatga sazovor.
2026 yilning birinchi yarmida tabiiy va sun’iy gaz importi 971,7 million dollarga yetib, o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 41,4 foizga oshdi. Import qilinayotgan energiya resurslari orasida statistika alohida ravishda suyultirilgan gaz (propan)ni ham ko‘rsatadi. Uning importi 86,3 million dollarni tashkil etdi.
Shunday qilib, mamlakat qiymat jihatidan eksport qilganidan to‘rt martadan ko‘proq gaz sotib olgan.
Yana bir necha yil avval bunday holat ehtimoldan yiroqdek tuyulardi.
O‘nlab yillar davomida gaz O‘zbekistonning asosiy eksport mahsulotlaridan biri bo‘lib kelgan, sovet davrida qurilgan magistral gaz quvurlari tizimi esa aynan o‘zbek gazini respublika tashqarisiga yetkazib berishga mo‘ljallangan edi.
Gaz oqimlarining yo‘nalishi o‘zgardi
Bu o‘zgarishning ramziy lahzasi 2023 yil oktyabr oyida yuz berdi.
O‘shanda Rossiya Qozog‘iston hududi orqali «Markaziy Osiyo — Markaz» gaz quvuri orqali O‘zbekistonga tabiiy gaz yetkazib berishni boshladi.
Loyihaning o‘ziga xos jihati shundaki, o‘nlab yillar davomida o‘zbek gazini shimolga eksport qilish uchun foydalanilgan quvurlar tizimi ilk bor teskari yo‘nalishda ishlay boshladi.
Ishga tushirish marosimida Rossiya prezidenti Vladimir Putin sovet davrida aynan O‘zbekiston ushbu yo‘nalish orqali yiliga qariyb 80 milliard kub metr gazni sakkizta ittifoq respublikasiga yetkazib berganini eslatgan edi.
Oradan bir necha o‘n yillik o‘tgach, gaz oqimi qarama-qarshi tomonga burildi.
2023 yilda imzolangan shartnomalar ikki yil davomida 2,8 milliard kub metrgacha Rossiya gazini yetkazib berishni nazarda tutgan edi.
O‘shanda O‘zbekiston rasmiylari loyihani energetik xavfsizlikning muhim elementi va iqtisodiyot hamda aholi ehtiyojlarini qondirish vositasi deb atagan edi.
E’lon qilingan statistik ma’lumotlar gaz importiga yuqori darajadagi qaramlik saqlanib qolayotganini ko‘rsatmoqda.
Neft mahsulotlari sohaning asosiy eksport tovariga aylanmoqda
Gaz eksportining pasayishi fonida energetika eksportidagi o‘sishni aynan neft mahsulotlari ta’minladi.
2026 yilning birinchi yarmida neft va neft mahsulotlari eksporti 422,2 million dollarga yetib, 54,3 foizga oshdi.
Qiymat jihatidan bu butun yoqilg‘i-energetika majmuasi ichidagi eng yirik eksport toifasidir.
Amalda aynan neft mahsulotlari gaz eksportining qisqarishidan yuzaga kelgan yo‘qotishlarning katta qismini qoplagan.
Bunday o‘sish import qilinayotgan xomashyoni qayta ishlash va ichki ishlab chiqarish tuzilmasidagi o‘zgarishlar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin, biroq statistika buning sabablarini ochiqlamaydi.
Benzin eng yirik import mahsulotlaridan biri bo‘lib qolmoqda
Shu bilan birga, mamlakat neft mahsulotlarini xorijdan faol xarid qilishda davom etmoqda.
Neft va neft mahsulotlari importining umumiy hajmi 1,11 milliard dollarga yetdi.
Ayniqsa benzin xaridlari tez sur’atlarda o‘smoqda.
2026 yilning dastlabki olti oyida benzin importi 409,5 million dollarni tashkil etib, o‘tgan yilga nisbatan 78,5 foizga oshdi.
Bunday hajmdagi import mamlakat ichida benzin ishlab chiqarish ham ortib borayotgan bir paytda alohida e’tiborga loyiqdir.
Statistika ma’lumotlariga ko‘ra, yanvar–iyun oylarida 614,2 ming tonna avtomobil benzini ishlab chiqarilgan. Bir yil avval bu ko‘rsatkich 579,7 ming tonna edi.
Bu ichki talab mahalliy qayta ishlash imkoniyatlaridan tezroq o‘sayotganini ko‘rsatadi.
Ko‘mir energiya balansining muhim qismi bo‘lib qolmoqda
2026 yilning birinchi yarmida ko‘mir importi 92,2 million dollarga yetdi.
Bu mamlakatning o‘z ko‘mir qazib olishiga ega bo‘lishiga qaramay sodir bo‘lmoqda.
Bundan tashqari, 2026 yilning birinchi yarmida ko‘mir qazib olish hajmi avvalgi yillardagi o‘sishdan so‘ng yana kamayib, 2,5 million tonnani tashkil etdi. Bir yil avval bu ko‘rsatkich 3 million tonna bo‘lgan.
Ko‘mir, ayniqsa tabiiy gaz ta’minotidagi cheklovlar sharoitida, energetika va sanoatni ta’minlashda muhim rol o‘ynashda davom etmoqda.
O‘zbekiston elektr energiyasi eksportchisi bo‘lib qolmoqda
Gazdan farqli ravishda, elektr energiyasi bo‘yicha vaziyat nisbatan barqaror ko‘rinadi.
2026 yilning birinchi yarmida elektr energiyasi eksporti 116,2 million dollarni tashkil etib, 13,4 foizga oshdi.
Bunda elektr energiyasi importi ancha past bo‘lib, 55,1 million dollarni tashkil etdi.
Shu tariqa, bu yo‘nalishda respublika hozircha ijobiy tashqi savdo saldosini saqlab qolmoqda.
Bu ichki elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmi 44,1 milliard kVt·soatga yetgan bir paytda yuz bermoqda.
Energetika sektori qayta qurilish davrini boshdan kechirmoqda
Tashqi savdodagi o‘zgarishlar soha ichidagi yirik voqealar bilan bir vaqtga to‘g‘ri kelmoqda.
Iyul oyida Prezident Shavkat Mirziyoyev energetika majmuasini boshqarish tizimini keskin tanqid qildi, energetika vazirini lavozimidan ozod etdi hamda mamlakatdagi eng yirik elektr taqsimlash kompaniyasi rahbariyatini almashtirdi.
Deyarli shu bilan bir vaqtda Toshkentda «O‘zbekneftgaz» kompaniyasining sobiq boshqaruv raisi Bahodirjon Sidiqov va yana sakkiz nafar ayblanuvchi ustidan sud jarayoni boshlandi.
Shu fonda hukumat geologik-qidiruv ishlarini kengaytirish, sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish va neft-gaz majmuasini modernizatsiya qilish rejalarini e’lon qildi.
Gaz eksportchisidan energiya importchisiga
Birinchi yarim yillik statistikasi O‘zbekistonning energetika modeli asta-sekin o‘zgarayotganini ko‘rsatmoqda.
Mamlakat hanuz gaz, neft mahsulotlari va elektr energiyasini eksport qilmoqda, biroq yoqilg‘ining tashqi yetkazib berilishiga bog‘liqlik ancha tez sur’atlarda ortmoqda.
Bu ayniqsa gaz sektorida yaqqol ko‘rinadi. Yana bir necha yil avval mamlakat o‘zbek gazining eksportini oshirib borayotgan edi. Bugungi kunda esa gaz importi qiymat jihatidan eksportdan to‘rt martadan ko‘proqdir.
O‘zbekistonning energiya resurslari importi va eksporti, 2026 yil yanvar–iyun
| Mahsulot | Import, mln $ | Eksport, mln $ |
|---|---|---|
| Tabiiy va sun’iy gaz | 971,7 | 232,9 |
| Neft va neft mahsulotlari | 1 110,7 | 422,2 |
| Ko‘mir, koks va briketlar | 92,2 | 1,5 |
| Elektr energiyasi | 55,1 | 116,2 |
Hozircha hukumat yangi konlarni qidirish va sohani modernizatsiya qilishga tayanmoqda. Biroq e’lon qilingan ko‘rsatkichlar mamlakatning energetik xavfsizligi tobora ko‘proq nafaqat o‘z qazib olish hajmlariga, balki energiya resurslarining barqaror tashqi ta’minotiga ham bog‘liq bo‘lib borayotganini ko‘rsatmoqda.
Shuningdek o‘qing:
- Gaz qazib olish kamaymoqda, elektr energiyasi ishlab chiqarish o‘smoqda: O‘zbekiston energetikasida nimalar sodir bo‘lmoqda?
- Aviatsiya kerosiniga talabning o‘sishi va yangi qidiruv texnologiyalari: prezident huzurida nimalar muhokama qilindi
- Mirziyoyev energetika boshqaruvini tanqid qildi, vazirni lavozimidan ozod etdi va soha rahbarlarini ogohlantirdi
- “O‘zbekneftgaz” sobiq rahbari ishi bo‘yicha Toshkentda sud boshlandi: ish kartochkasida qaysi moddalar ko‘rsatilgan?