O‘zbekiston hukumati mamlakatni Markaziy Osiyoning ta’lim markazlaridan biriga aylantirishni maqsad qilgan. Prezident Shavkat Mirziyoyevga taqdim etilgan takliflar Toshkentda xalqaro universitetlar shaharchasini tashkil etish, yetakchi xorijiy oliy ta’lim muassasalarini jalb qilish hamda talabalarga xalqaro standartlar asosida ta’lim olish imkonini beruvchi dasturlarni kengaytirishni nazarda tutadi.
Agar ushbu tashabbuslar amalga oshirilsa, ular 2017-yildan keyin mamlakatda boshlangan oliy ta’lim qamrovini kengaytirish jarayonidan buyon ta’lim sohasidagi eng yirik loyihalardan biriga aylanishi mumkin.
Xalqaro universitetlar shaharchasi: Qatar va BAA tajribasiga tayanish
Eng e’tiborli yangi tashabbus Toshkentda xalqaro universitetlar shaharchasini tashkil etish taklifi bo‘ldi.
Taqdim etilgan rejalarga ko‘ra, bitta hududda mamlakatning va xorijning yetakchi oliy ta’lim muassasalari, ta’lim infratuzilmasi hamda talabalar turar joylari joylashtirilishi ko‘zda tutilgan.
Namuna sifatida Qatardagi Education City, Birlashgan Arab Amirliklaridagi Dubai International Academic City hamda Janubiy Koreyadagi Incheon Global Campus keltirilmoqda.
Ushbu uch loyiha bitta umumiy g‘oyaga asoslangan: minglab talabalarni xorijga yuborish o‘rniga davlat xorijiy universitetlarning mamlakat ichida faoliyat yuritishi uchun sharoit yaratadi. Natijada xalqaro ta’lim mahalliy talabalar uchun yanada qulaylashadi va bir vaqtning o‘zida boshqa davlatlardan yoshlarni ham jalb qiladi.
O‘zbekiston hukumati mamlakatni mintaqaning yetakchi ta’lim markaziga aylantirish niyatini ochiq bildirgan. Shu maqsadda xorijiy universitetlarni qo‘llab-quvvatlash choralari ko‘rib chiqilmoqda. Ular qatoriga litsenziyalash tartiblarini soddalashtirish, grant va stipendiyalar ajratish, kampuslar va talabalar turar joylarini qurish, soliq hamda bojxona imtiyozlari berish, shuningdek, royalti to‘lovlarini qisman qoplash kiradi.
Markaziy Osiyo uchun bu ko‘p yillardan buyon xalqaro universitetlar va ta’lim loyihalarini faol jalb qilib kelayotgan Qozog‘istonga yangi raqobatchi paydo bo‘lishini anglatishi mumkin.
Biroq bunday tashabbuslarning muvaffaqiyati faqat infratuzilma qurilishiga bog‘liq emas. Xalqaro tajriba shuni ko‘rsatadiki, yetakchi universitetlar yangi bozorga kirish to‘g‘risidagi qarorlarni akademik mustaqillik, tartibga solish tizimining shaffofligi, professor-o‘qituvchilar tarkibi sifati va investitsiyalar uchun uzoq muddatli kafolatlar asosida qabul qiladi.
Xorijga to‘liq ko‘chib ketmasdan britan diplomlari
Ikkinchi muhim tashabbus Toshkent arxitektura-qurilish universiteti huzurida Integratsiyalashgan ta’lim dasturlari oliy maktabini tashkil etish taklifi bo‘ldi.
Loyiha xorijiy universitetlar dasturlari asosida ta’lim olish va yakunda O‘zbekistonda tan olinadigan diplomlarga ega bo‘lish imkoniyatini nazarda tutadi.
Birinchi bosqichda ta’lim jarayonini Buyuk Britaniyaning Northumbria University va University of Hertfordshire bilan hamkorlikda tashkil etish rejalashtirilgan. Keyinchalik hamkorlar ro‘yxatini Italiyaning Sapienza University of Rome, Buyuk Britaniyaning University of Southampton hamda Shotlandiyaning University of Glasgow hisobiga kengaytirish mo‘ljallanmoqda.
Taqdim etilgan «1+3», «2+2» va «3+1» modellari talabalarga O‘zbekistondagi va xorijdagi hamkor universitetlarda ta’lim olishni uyg‘unlashtirish imkonini berishi mumkin.
Mohiyatan, bu tashabbus xalqaro ta’lim standartlari va xorijiy diplomlarga kirish imkoniyatini saqlagan holda, g‘arb ta’limining ayrim afzalliklarini mamlakat ichiga olib kirishga qaratilgan.
Ko‘plab oilalar uchun bu aksariyat fuqarolar imkoniyatidan tashqarida bo‘lib qolayotgan qimmat xorijiy ta’limga muqobil variant bo‘lishi mumkin.
Xorijda ta’lim olish xarajatlarini o‘n baravar kamaytirish rejalashtirilmoqda
Loyihaning aynan moliyaviy jihati abituriyentlar va ularning ota-onalari uchun eng jozibador omillardan biriga aylanishi mumkin.
Taqdimotda keltirilgan ma’lumotlarga ko‘ra, bugungi kunda O‘zbekistondan mingdan ortiq talaba Buyuk Britaniyada to‘rt yillik ta’lim dasturlari bo‘yicha tahsil olmoqda. Bir talabaning o‘qish va yashash xarajatlari yiliga taxminan 50 ming AQSH dollariga yetadi.
Rasmiylar integratsiyalashgan ta’lim dasturlaridan foydalanish ushbu xarajatlarni o‘n baravargacha qisqartirish imkonini berishiga ishonmoqda.
Biroq bunday tejamkorlikka qanday erishilishi hozircha aniq tushuntirilmagan. Taqdim etilgan materiallarda integratsiyalashgan dasturlarning batafsil parametrlari, jumladan xorijda o‘qish davomiyligi va O‘zbekistondagi ta’lim narxi ochiqlanmagan.
Shunga qaramay, mamlakat uchun bu moliyaviy resurslarning xorijga chiqib ketishini kamaytirishni ham anglatadi. Ushbu mablag‘larning bir qismi milliy ta’lim tizimi ichida qolishi mumkin.
Biroq ko‘p narsa yangi dasturlarning haqiqiy qiymatiga bog‘liq bo‘ladi. Xalqaro tajriba shuni ko‘rsatadiki, qo‘shma diplom dasturlari va xorijiy hamkorlik asosidagi ta’lim ko‘pincha milliy universitetlardagi odatiy ta’limdan sezilarli darajada qimmatroq bo‘ladi.
«El-yurt umidi» dasturi ishtirokchilari uchun yangi imkoniyatlar
Yana bir amaliy o‘zgarish «El-yurt umidi» jamg‘armasi faoliyatini qayta ko‘rib chiqish bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Hozirgacha ushbu dastur, avvalo, O‘zbekiston fuqarolarining xorijiy universitetlarda o‘qishini moliyalashtirish bilan bog‘lanib kelgan. Endilikda uni mamlakat ichida amalga oshiriladigan integratsiyalashgan ta’lim dasturlariga ham tatbiq etish taklif qilinmoqda.
Bundan tashqari, dunyoning yetakchi universitetlariga shartli ravishda qabul qilingan yoshlarni qo‘llab-quvvatlashning yangi mexanizmini joriy etish rejalashtirilmoqda.
Taklifga ko‘ra, mahalliy oliy ta’lim muassasasida yoki Foundation dasturida o‘qishning birinchi yili xarajatlari qoplanadi, shundan so‘ng talaba xorijda ta’limni davom ettirishi mumkin bo‘ladi.
Bu xorijiy universitetdan taklif olgan, biroq o‘qishning dastlabki bosqichida moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelayotgan iqtidorli abituriyentlar uchun muhim vositaga aylanishi mumkin.
Miqdoriy o‘sishdan jahon reytinglari uchun kurashga
Taqdim etilgan tashabbuslar ta’lim tizimi rivojlanishining yanada kengroq bosqichini aks ettiradi.
So‘nggi sakkiz yil ichida O‘zbekistonda oliy ta’lim qamrovi 9 foizdan 44 foizga oshdi, talabalar soni esa 270 mingdan 1,7 million nafargacha ko‘paydi.
Agar avvalgi islohotlar bosqichi asosan oliy ta’limga kirish imkoniyatlarini kengaytirishga qaratilgan bo‘lsa, endilikda asosiy e’tibor ta’lim sifati va universitetlarning xalqaro miqyosda tan olinishiga qaratilmoqda.
2030-yilga borib hukumat kamida beshta O‘zbekiston universitetini dunyoning eng yaxshi 500 ta oliy ta’lim muassasasi qatoriga kiritishni rejalashtirmoqda. Yana o‘nta universitet esa yetakchi fan yo‘nalishlari reytinglaridan o‘rin olishi kerak.
Shuningdek, ta’lim dasturlarining xalqaro akkreditatsiyasini kengaytirish, texnikumlarda xorijiy standartlarni joriy etish va minglab professor-o‘qituvchilarni xorijda malaka oshirishga yuborish rejalashtirilgan.
Asosiy savol shundaki, O‘zbekiston alohida ta’lim dasturlarini import qilishdan mamlakat ichida to‘laqonli xalqaro akademik muhit yaratishga o‘ta oladimi? Aynan shu savolga javob kelajakdagi universitetlar shaharchasi navbatdagi infratuzilma loyihasiga aylanadimi yoki haqiqatan ham Markaziy Osiyoning yangi ta’lim markazi bo‘ladimi, shuni belgilab beradi.
Shuningdek o‘qing:
- O‘zbekistonda oliy ta’lim tashkilotlari soni bir necha yildan beri ilk bor qisqardi, biroq talabalar soni oshdi
- 2026/2027 o‘quv yili uchun O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalariga qabulda bakalavriat ta’lim yo‘nalishlari va ularga mos test sinovi fanlari (kasbiy yoki ijodiy imtihonlar) tasdiqlandi (ro‘yxat)
- Maktabdagi so‘nggi 6 yillik o‘rtacha baholar test sinovlari baliga qo‘shilmaydigan bo‘ldi