O‘zbekistonda «Shaharsozlik renovatsiyasi to‘g‘risida»gi qonun qabul qilindi. Hujjat eskirgan uy-joy fondini yangilash tartibini belgilashi kerak. Hokimiyat vakillari dastur avariya holatidagi va eskirgan uylarni zamonaviy uy-joylar bilan almashtirish, infratuzilmani yaxshilash hamda shahar muhitining sifatini oshirish imkonini berishini ta’kidlamoqda.
Biroq minglab mulkdorlar uchun asosiy savol ancha sodda: agar ularning hududi renovatsiya dasturiga kiritilsa, ularning uyi yoki kvartirasi bilan nima bo‘ladi?
Qonun matni bu savollarning barchasiga ham javob bermaydi.
Yangi tizimning muhim elementlaridan biri mulkdorlarning roziligidir. Ko‘pchilik hollarda obyektni renovatsiya loyihasiga kiritish uchun ko‘chmas mulk obyektining huquq egalarining kamida beshdan to‘rt qismining notarial tasdiqlangan yozma roziligi talab etiladi. Rasmiy jihatdan bu yuqori qo‘llab-quvvatlash darajasi bo‘lib, aholining ishtirokisiz qabul qilingan qarorlardan himoya qilishi kerak.
Shu bilan birga, qonun nizolarni sud orqali hal qilish mexanizmini ham nazarda tutadi. Dastur tasdiqlangandan so‘ng har bir huquq egasi bilan yakkama-yakka kelishuv bitimi tuzilishi lozim. Agar kelishuvga erishilmasa, masala sud tartibida ko‘rib chiqiladi. Biroq qonun sud qarori qaysi hollarda huquq egasining loyihada ishtirok etishdan bosh tortishini yengib o‘tishi mumkinligini batafsil ochib bermaydi.
Hujjat bir qarashda kuchli kafolatlarni ham o‘z ichiga oladi. Unda huquq egasi shaharsozlik renovatsiyasi dasturida ishtirok etish yoki etmaslikni ixtiyoriy ravishda tanlash huquqiga egaligi belgilangan. Davlat organlari va ularning mansabdor shaxslari huquq egasini unga tegishli bo‘lgan turar yoki noturar joy obyektini renovatsiya dasturiga kiritishga bevosita yoki bilvosita majburlashga haqli emas. Bundan tashqari, hech kim sud qarorisiz uy-joyidan mahrum etilishi mumkin emas.
Ammo shu normalar bilan bir qatorda, sud tartibida kompensatsiya olish yuzasidan majburiyat yuklatilishi mumkin bo‘lgan holatlar ham nazarda tutilgan. Aynan shu formulalarning uyg‘unligi kelajakdagi huquqiy tortishuvlar mavzusiga aylanishi mumkin.
Kompensatsiya masalasi qonunda markaziy o‘rin tutadi. Kompensatsiyaning shartlari, turlari va miqdori huquq egasi, Direksiya hamda tegishli hududiy jamg‘arma o‘rtasidagi uch tomonlama kelishuv bitimida belgilanishi kerak. Mulkdor obyektni faqat kompensatsiya to‘liq hajmda berilgandan keyin bo‘shatishi shart. Shundan so‘ng unga ko‘chib chiqish uchun olti oygacha muddat beriladi.
Ko‘chmas mulk qiymati baholovchi tashkilot tomonidan aniqlanishi kerak. Qonun tashabbusni kirituvchi subyektlar va boshqa manfaatdor shaxslarning baholovchi tashkilot faoliyatiga aralashishini taqiqlaydi. Bundan tashqari, huquq egalarining tashabbusiga yoki sud qaroriga asosan boshqa, jumladan xalqaro baholovchi tashkilotlar ham jalb etilishi mumkin.
Ammo baholash mexanizmi qonunbuzarliklarsiz ishlagan taqdirda ham, yirik shaharlarda yashovchilarni odatda eng ko‘p tashvishga soladigan savol saqlanib qoladi.
Investor yangi uy-joyni aynan shu hududning o‘zida berishga majburmi?
Qonun matnida bunga to‘g‘ridan-to‘g‘ri javob yo‘q.
Hujjat eski uy-joy o‘rniga yangi uy-joy olish imkoniyatini nazarda tutadi hamda mulk holatini yaxshilash prinsipini mustahkamlaydi. Yangi ko‘chmas mulk avvalgisidan yaxshiroq bo‘lishi kerak. Biroq bunday yaxshilanish mezonlari batafsil belgilanmagan.
Qonunda kvartirani aynan o‘sha tuman, mahalla yoki avvalgi yashash joyidan ma’lum masofa doirasida berishni kafolatlaydigan norma mavjud emas. Shuningdek, shaharning markaziy qismidagi mulkdor qiymati jihatidan shunga o‘xshash hududdan uy-joy olishi shartligi ham ko‘rsatilmagan.
Toshkent aholisi uchun bu prinsipial masala bo‘lishi mumkin. Bir kvadrat metrning bozor qiymati ko‘pincha uyning holatiga emas, balki yer uchastkasining joylashuviga bog‘liq bo‘ladi. Markazdagi kvartira va shahar chekkasidagi kvartira maydoni hamda qurilish sifati bir xil bo‘lsa ham, narxi sezilarli darajada farq qilishi mumkin.
Shu sababli kelajakdagi renovatsiya loyihalarida muzokaralarning asosiy mavzusi nafaqat pul kompensatsiyasi miqdori, balki yangi uy-joyning qayerda joylashishi ham bo‘lishi ehtimoldan xoli emas.
Qonun shahar hududlarini keng ko‘lamda yangilash uchun asosiy huquqiy asosni yaratadi. Biroq mulkdorlar uchun eng sezgir masalalarning aksariyati — avvalo yashash hududini saqlab qolish kafolatlari va huquq egasi rozi bo‘lmagan taqdirda sud vakolatlarining chegaralari — hanuz ancha umumiy tarzda bayon qilingan. Bu savollarga javoblar, ehtimol, keyinchalik qabul qilinadigan qonunosti hujjatlari va sud amaliyoti shakllangandan so‘ng paydo bo‘ladi.
Qonun Prezident tomonidan imzolangan va 2026-yil 12-dekabrdan kuchga kiradi.
Shuningdek o‘qing:
- O‘zbekistonda uy-joy renovatsiyasi to‘g‘risidagi qonun: 1991 yilgacha qurilgan 17 mingta uy yangilanishi mumkin
- O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Boku shahrida bo‘lib o‘tgan urbanizatsiya forumida O‘zbekistonda shaharlarni rivojlantirish ustuvor yo‘nalishlarini belgilab berdi
- Qanday bilish mumkin: Toshkentda uyingiz buziladimi? Qaror №83 tahlili + rasmiy so‘rov namunasi