18 noyabr kuni Oʻzbekiston ekologik boshqaruv tizimini keng koʻlamli qayta qurishni boshladi: Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qo‘mitasi tashkil etildi, Ekopolitsiya ishga tushirilmoqda, korxonalarga moliyaviy sanksiyalar joriy qilinmoqda va yagona ekologik onlayn platforma shakllantirilmoqda.
Hujjatlar imzolanganidan so‘ng ularni amalga oshirishning amaliy mexanizmlari ma’lum boʻldi: yangi tuzilmalarning, shu jumladan Ekopolitsiya vakolatlari tasdiqlandi, moliyaviy sanksiyalarni qo‘llash tartibi va yagona ekologik platforma ish prinsiplariga aniqlik kiritildi. Ushbu tafsilotlar islohotlarning to‘liq tasvirini beradi.
18 noyabr kuni Oʻzbekiston Prezidenti «Ekologiya va turizm sohalarida aholi talablariga tezkor javob bera oladigan boshqaruv tizimini yaratish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi №PF–217 farmonni va «Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi faoliyatini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi №PQ–343 qarorni imzoladi. Ushbu hujjatlar ekologik boshqaruvning keng koʻlamli transformatsiyasini boshlaydi.
Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qo‘mitasi tashkil etilishi
Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi Vazirlar Mahkamasidan chiqariladi. Uning bazasida, mavjud shtat birliklari saqlanib qolgan holda, Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qo‘mitasi tashkil etiladi. Qo‘mita to‘g‘ridan-to‘g‘ri Prezidentga bo‘ysunadi va boshqa davlat organlari va ularning mansabdor shaxslaridan mustaqil faoliyat yuritadi. Har qanday aralashuv taqiqlanadi.
Qo‘mita quyidagi umumxalq loyihalarni amalga oshirish mas’uliyatini oladi:
- «Chiqindidan holi hudud»
- «Toza havo»
- «Yashil makon»
- «Eko-madaniyat»
- «Bio-meros»
Prezident Administratsiyasida Ekologiya bo‘yicha Prezident Maslahatchisi bo‘limi tashkil etiladi.
Aziz Abduxakimov, ilgari Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vaziri lavozimida ishlagan, Ekologiya bo‘yicha Prezident Maslahatchisi va Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qo‘mitasi raisi etib tayinlandi.
Ekoproekt fabrikasi va moliyaviy sanksiyalar (1 aprel 2026 yildan)
Ekologiya qo‘mitasi tarkibida «Ekoloyihalar fabrikasi» tashkil etiladi.
1 aprel 2026 yildan ekologik qonunchilikni buzganlik uchun moliyaviy sanksiyalarni qo‘llash tartibi joriy qilinadi:
- Sanksiyalar faqat yuridik shaxslarga, pul jarimasi shaklida qo‘llanadi;
- Bir xil huquqbuzarlik uchun moliyaviy sanksiyalar qoʻllangan yuridik shaxslarning xodimlariga maʼmuriy jazo chorasini qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi;
- Ogohlantirish va jarimani to‘lash Ekologiya qo‘mitasining qarorlarini bajarish majburiyatidan ozod qilmaydi.
Ekopolitsiya tashkil etilishi
Milliy qo‘mita tarkibida Davlat ekologik nazorat inspektsiyasi — Ekopolitsiya tashkil etiladi. Bu maxsus bo‘linma bo‘lib, ekologik xavfsizlik va huquqbuzarliklarni oldini olish sohasida alohida huquqiy vakolatlarga ega.
Ekologiya qo‘mitasi raisi Ekopolitsiya boshlig‘i lavozimini ham bajaradi.
Ekopolitsiya xodimlariga jismoniy kuch ishlatish, maxsus vositalarni (elektroshok qurilmalarini) va xizmat qurolini (rezina oʻqli, toʻr otuvchi) qoʻllash huquqi beriladi hamda ularning maxsus kiyimiga bodi kameralar oʻrnatiladi.
Milliy ekologik monitoring markazi va yagona onlayn platforma
Maxsus analitik ekologik nazorat markazi bazasida «Ekologik monitoring milliy markazi» davlat muassasasi tashkil etiladi.
1 sentyabr 2026 yilga qadar Yagona ekologik onlayn platforma ishga tushiriladi.
1 mart 2026 yildan I va II toifa korxonalar, fon monitoring stansiyalarini vaqtida o‘rnatmagan va ularni Milliy markaz bilan integratsiya qilmagan taqdirda, besh barobar oshirilgan kompensatsiya to‘lovlarini amalga oshiradi.
Yashil zonalarni himoya qilish bo‘yicha jamoat mexanizmi
1 mart 2026 yildan tabiiy muhitga zarar yetkazganlik uchun kompensatsiya to‘lovlaridan ozod qiluvchi barcha hujjatlar bekor qilinadi. Endi bunday imtiyozlar faqat qonun orqali joriy qilinadi.
Shu bilan birga, 1 aprel 2026 yildan yangi jamoat mexanizmi joriy etiladi: fuqarolar daraxtlar bilan qoplangan va o‘rmon fondiga kirmaydigan yashash punktlari yerlarini tortib olish yoki ajratishga taqiq qo‘yishni tashabbus qilishi mumkin.
Tashabbus Davlat xizmatlari markazlari yoki my.gov.uz yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali beriladi.
Agar tegishli mahalla aholisi kamida 10 foizi taqiqni qo‘llasa, Ekologiya qo‘mitasi yerni tortib olishga taqiq qo‘yadi. Kadastr agentligi yerning huquqiy maqomini tekshiradi va agar yer shaxsiy mulk bo‘lmasa va boshqa yer toifasiga kirmasa, qo‘yilgan taqiqni ro‘yxatdan o‘tkazadi.