12 yillik maktab ta’limi O‘zbekistonda 2026-yildan boshlab joriy etiladi. Shu bilan birga, 9- va 11-sinf o‘quvchilari uchun yagona davlat imtihonlari, shuningdek, texnikum va oliy o‘quv yurtlariga qabul qilishning yangi tartibi — ushbu imtihonlar natijalariga ko‘ra to‘g‘ridan-to‘g‘ri qabul qilinishi yo‘lga qo‘yiladi. O‘zgarishlarni prezident Shavkat Mirziyoyev O‘qituvchi va murabbiylar kuni munosabati bilan yo‘llagan tabrigida e’lon qildi.
O‘zbekistonda ta’lim islohoti
Kelgusi o‘quv yilidan O‘zbekistonda ta’lim tizimida yirik o‘zgarishlar kuchga kiradi. Prezident Shavkat Mirziyoyev respublikada 1-oktabrda nishonlanadigan O‘qituvchi va murabbiylar kuni munosabati bilan yo‘llagan tabrigida 12 yillik maktab ta’limi va 9- hamda 11-sinf o‘quvchilari uchun yagona davlat imtihonlari joriy etilishini ma’lum qildi. Texnikum va oliy o‘quv yurtlariga qabul to‘g‘ridan-to‘g‘ri ushbu imtihonlar natijalari asosida amalga oshiriladi.
Islohot o‘quvchilarning yagona davlat imtihonlari natijalari asosiy mezon bo‘ladigan tartibni yaratishni nazarda tutadi. Bu — hukumat ta’kidlaganidek, ta’lim sifatini oshirish va bitiruvchilarning raqobatbardoshligini ta’minlash yo‘lidagi muhim qadam hisoblanadi.
Prezident, shuningdek, texnikumlarda o‘qitishning yangi formatlarini joriy etish rejalari haqida ham e’lon qildi. Jumladan:
- 100 ta texnikumda Germaniya, Buyuk Britaniya, Shveytsariya, Xitoy va Janubiy Koreya o‘quv muassasalari bilan hamkorlik yo‘lga qo‘yilib, ularning ilg‘or dasturlari tatbiq etiladi.
- 14 ta texnikumda ingliz kompaniyasi «Pirson» ko‘magida turizm, IT, tibbiyot, qurilish, logistika, elektrotexnika, energetika, mashinasozlik, biotexnologiya va kreativ iqtisodiyot sohalarida talab yuqori bo‘lgan kasblar bo‘yicha xalqaro ta’lim dasturlari joriy etiladi.
- Dual ta’lim hajmi 5 baravarga, texnikumlardagi chet tillarini o‘rganish soatlari esa 4 baravarga oshiriladi.
- Ish beruvchilar bitiruvchilarning professional ko‘nikmalari haqida ma’lumot olishi mumkin bo‘lgan raqamli platforma yaratiladi.
Umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida maktab maslahatchisi lavozimi joriy etilib, ular 7-sinfdan boshlab o‘quvchilarni kasb-hunarga yo‘naltirish bilan shug‘ullanadi. Bundan tashqari, hukumat pedagoglarning mehnat sharoitlarini yaxshilashni davom ettirishni rejalashtirmoqda:
- 15 yildan ortiq tajribaga ega oliy toifali pedagoglarga ipoteka kreditining boshlang‘ich to‘lovining 25 foizi qoplab beriladi.
- Pedagoglarning farzandlari uchun davlat oliy o‘quv yurtlarida o‘qishga 30 foiz chegirma beriladi.
- O‘qituvchilar uchun kompyuter texnikasi xarid qilishga 10 mln so‘mgacha imtiyozli kredit taqdim etiladi.
- Ta’lim sohasi xodimlari uchun davlat xizmatlari uchun to‘lovlar ikki baravarga kamaytiriladi.
- Dunyoning eng yaxshi 300 ta oliy o‘quv yurtiga qabul qilingan bo‘lajak pedagoglar uchun 20 ming dollargacha imtiyozli ta’lim krediti beriladi.
Prezidentning aytishicha, so‘nggi sakkiz yilda davlatning ta’limga xarajatlari olti baravar oshib, 378 trln so‘mga yetdi. Yuzlab yangi bog‘chalar, maktablar, texnikumlar va oliy o‘quv yurtlari qurildi, o‘quvchilar uchun joylar ko‘paytirildi. Oliy o‘quv yurtlari soni 77 tadan 202 taga, talabalar soni esa 250 mingdan 1,5 million kishiga yetdi.
Prezident ta’kidlashicha, bu o‘zgarishlar zamonaviy sharoitlarda raqobatga bardosh bera oladigan mutaxassislarni tayyorlashga va xalqaro standartlarga mos ta’lim tizimini shakllantirishga qaratilgan.
Tahlil: Islohotlar O‘zbekiston ta’lim tizimi uchun nimani anglatadi
12 yillik maktab ta’limi va yagona davlat imtihonlarini joriy etish qarori — O‘zbekiston ta’lim tizimidagi so‘nggi o‘n yilliklardagi eng yirik islohotdir. Ushbu chora-tadbirlar rasmiy jihatdan ta’lim sifatini oshirish va bitiruv baholarini standartlashtirishga qaratilgan bo‘lib, bu oliy o‘quv yurtlari va texnikumlarga qabul qilishda yanada shaffof sharoit yaratadi.
Islohotning kuchli tomoni — xalqaro dasturlarni integratsiya qilish va dual ta’limni kengaytirishdir, bu esa bitiruvchilarning mehnat bozoridagi raqobatbardoshligini oshirishi mumkin. Chet tillarini o‘rganishni kengaytirish va bitiruvchilarning ko‘nikmalarini monitoring qilish uchun raqamli platforma yaratish mamlakat ichida ham, tashqarisida ham ish topishni osonlashtirishi mumkin.
Biroq islohot bir qator xavf-xatarlar bilan ham yuzlashadi:
- 12 yillik ta’limga o‘tish ko‘lami katta resurslarni — kadrlar, moliya va infratuzilmani talab qiladi. Muvaffaqiyat tizim qanchalik tez moslasha olishiga bog‘liq.
- Yagona imtihonlarni joriy etish o‘quvchilarga yukni oshiradi va natijalarni tekshirishda shaffof mexanizmlarni talab qiladi, aks holda korrupsiya xavfi yuzaga keladi.
- Dual ta’lim va xalqaro hamkorlikni kengaytirish o‘qituvchilar tarkibining sifatiga va muassasalar yangi standartlarni qabul qilishga qanchalik tayyorligiga bog‘liq.
Islohot, ehtimol, uzoq muddatli xarakterga ega bo‘lib, nafaqat maktab tizimini, balki mehnat bozorini, iqtisodiyot va ijtimoiy tuzilmani ham qamrab oladi. Uning natijasi e’lon qilingan rejalar amalga oshirilishiga, pedagoglar va ma’muriyatning o‘zgarishlarga moslashish qobiliyatiga, shuningdek, yangi tizim barcha qatlamlar uchun qanchalik ochiq va qulay bo‘lib qolishiga bog‘liq bo‘ladi.