BMTning Ixtiyoriy hibsga olishlar bo‘yicha ishchi guruhi Gulnora Karimovaning — O‘zbekistonning sobiq prezidenti qizi — hibsga olinishi va qamoqda saqlanishi xalqaro huquqni buzganini e’tirof etdi. O‘zbekiston hukumati ushbu xulosani rad etib, tergov va sud jarayonlari barcha bosqichlarida milliy qonunchilik va ayblanuvchining huquqlari saqlanganini ta’kidladi.
⚖️ BMT ishchi guruhi materiallari
- 2014-yil 14-fevral kuni Karimova ordersiz hibsga olingan.
- Keyingi 18 oy davomida u voyaga yetmagan qizi bilan birga to‘liq izolyatsiyada uy qamog‘ida saqlangan.
- 2015-yil 21-avgust kuni uning uyidagi oshxonada ilk sud majlisi bo‘lib o‘tgan. Unda davlat tomonidan tayinlangan ikki advokat qatnashgan, lekin ular bilan oldindan muloqot qilish imkoniyati bo‘lmagan. Karimova 5 yil uy qamog‘iga hukm qilingan.
- 2017-yil 18-dekabr kuni yopiq eshiklar ortida ikkinchi sud jarayoni o‘tkazilgan, bu safar ham Karimovaga apellyatsiya berish imkoniyati taqdim etilmagan. 2018-yil yanvarida u 10 yilga ozodlikdan mahrum etilib, ayollar koloniyasiga ko‘chirilgan.
- 2019-yil sentabr oyida jinoyat ishi qayta ochilib, bu safar jinoyat uyushmasi tuzish, firibgarlik, davlat mablag‘larini talon-toroj qilish va xorijiy valyutani yashirish ayblovlari bo‘yicha 13 yil 4 oyga qamalgan.
BMT ishchi guruhi Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasining 3, 8, 9 va 11-moddalari, shuningdek, Fuqarolik va siyosiy huquqlar to‘g‘risidagi xalqaro paktning 2, 9 va 14-moddalari buzilganini qayd etdi.
BMT O‘zbekiston hukumatini Karimovaga ma’naviy zarar uchun kompensatsiya to‘lash masalasini ko‘rib chiqishga, uning ishini xolisona tergov qilishga va aybdorlarni javobgarlikka tortishga chaqirdi.
🏛 O‘zbekiston hukumati reaksiyasi
Rasmiy Toshkent bayonotida BMT xulosalari biryoqlama va subyektiv deb baholandi. Shuningdek, quyidagilar ta’kidlandi:
- Barcha jarayonlar milliy va xalqaro qonunchilikka muvofiq o‘tkazilgan;
- Karimovaga himoya qilish va yuridik yordam olish huquqlari ta’minlangan;
- Qo‘yilgan ayblovlar siyosiy emas, balki iqtisodiy xarakterga ega va jinoiy huquq doirasida ko‘rilgan;
- O‘zbekiston hukumati xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qilishga tayyorligini bildirdi.
🌍 Xalqaro munosabat va huquqiy istiqbollar
Garchi BMTning xulosasi majburiy kuchga ega bo‘lmasa-da, u:
- Xalqaro sud organlariga murojaat qilish uchun asos bo‘lishi mumkin;
- Sud jarayonlari ochiqligi va qonuniyligiga bo‘lgan e’tiborni oshiradi;
- Mamlakatda inson huquqlariga rioya qilinayotganini baholash mezoni sifatida xizmat qiladi.
📚 Xulosa
BMT ishchi guruhi Karimovaning aybdorligi yoki aybsizligini emas, balki uning hibsga olinishi va sud jarayonlari chog‘ida protsessual huquqlar buzilganini asosiy e’tibor markaziga qo‘yadi.
Karimova ishi xalqaro huquqiy baholash bilan milliy qonun talqinlari o‘rtasidagi ziddiyatni ochib beradi. Bu holat postsovet makonida huquqiy kafolatlar, shaffoflik va davlat institutlarining javobgarligi masalalarini kun tartibiga olib chiqmoqda.
Huquq himoyachisi Abdurahmon Tashanov bergan ma’lumotga ko‘ra, Karimova hozirda Toshkent viloyatidagi Pskentdagi ayollar koloniyasi-poselkada jazo o‘tamoqda. Tashanov fikricha, BMT ishchi guruhining xulosasi Karimovaga qamoqdan chiqqach, boshqa davlatdan siyosiy boshpana olish imkonini berishi mumkin.