O‘zbekiston mustaqilligining 35 yilligi munosabati bilan xorijiy davlatlar rahbarlarining tabriklari Toshkentning tashqi siyosiy aloqalariga o‘ziga xos nigoh tashlash imkonini beradi. Prezidentning rasmiy saytida tabriklarning e’lon qilinish tartibi o‘z-o‘zidan hamkorlarning rasmiy reytingi hisoblanmaydi. Biroq bu ro‘yxatning eng boshida qaysi davlatlar turganiga e’tibor qaratish imkonini beradi.
Tabriklar to‘plamini Rossiya prezidenti Vladimir Putin ochib beradi. Undan keyin Xitoy raisi Si Szinpin va AQSh prezidenti Donald Trampning maktublari e’lon qilingan. Keyingi o‘rinlarda Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Turkmaniston, Ozarbayjon va Turkiya rahbarlari turadi.
E’tiborlisi, bundan bir yil avval ham xuddi shunday ketma-ketlik kuzatilgan. Mustaqillikning 34 yilligi munosabati bilan e’lon qilingan tabriklar to‘plamida ham Vladimir Putin, Si Szinpin va Donald Trampning maktublari birinchi o‘rinlarda joylashtirilgan edi.
Rossiya rahbarining birinchi o‘rinda turishi ayniqsa e’tiborlidir. Bu Vladimir Putin va Shavkat Mirziyoyevning aynan shu kuni — 31 avgustda Bishkekda yuzma-yuz uchrashgani fonida yuz berdi.
Putin 31 avgust kuni Bishkekda Mirziyoyev bilan uchrashdi
Bishkekda VI Butunjahon ko‘chmanchilar o‘yinlarining ochilish marosimidan so‘ng Putin Mirziyoyev bilan uchrashdi, deb xabar berdi Rossiya tomoni.
O‘zbekiston tomoni prezidentlar «keng qamrovli strategik sheriklik va ittifoqchilik» munosabatlarini yanada kengaytirish va mustahkamlash masalalarini muhokama qilganini ma’lum qildi. Toshkent ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yil boshidan buyon ikki mamlakat o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 12 foizga oshgan. Tomonlar sanoat kooperatsiyasi, energetika, metallurgiya va transport sohalaridagi loyihalar, hududlararo aloqalar, shuningdek, madaniy-gumanitar hamkorlik masalalarini ham muhokama qilgan.
Shunday qilib, Putinning tabrigi alohida hodisa sifatida namoyon bo‘lmaydi: ayni kuni Rossiya-O‘zbekiston munosabatlari ikki prezidentning shaxsiy uchrashuvi va aniq iqtisodiy kun tartibini muhokama qilishi orqali ham namoyon bo‘ldi.
Shu bilan birga, tabriklarning e’lon qilinish tartibidan Rossiya O‘zbekistonning asosiy tashqi siyosiy hamkori degan xulosaga kelish noto‘g‘ri bo‘ladi. Prezidentning rasmiy saytida tabriklar aynan shu ketma-ketlikda joylashtirilishining prinsipi tushuntirilmagan.
Yonma-yon — Xitoy va AQSh
Rossiya prezidentidan keyin darhol Si Szinpinning tabrigi e’lon qilingan. Xitoy rahbari O‘zbekiston bilan munosabatlarning strategik xususiyatini ta’kidlab, Xitoy tomoni O‘zbekistonni «yangi davrdagi doʻst qoʻshni va har qanday sharoitdagi har tomonlama strategik sherik» sifatida ko‘rishidan samimiy mamnun ekanini bildirgan.
Bu yerda ham bevosita kontekst mavjud: 31 avgust kuni Bishkekda Mirziyoyev ShHT sammiti doirasida Si Szinpin bilan muzokara o‘tkazdi. Tomonlar savdo, investitsiyalar, sanoat kooperatsiyasi, transport, energetika hamda Xitoy — Qirg‘iziston — O‘zbekiston temir yo‘lini qurish masalalarini muhokama qildi. Toshkent yaqin yillarda ikki tomonlama tovar ayirboshlash hajmini 30 milliard dollarga yetkazishni taklif qildi; amaldagi qo‘shma investitsiya loyihalari portfeli qariyb 60 milliard dollarga baholanmoqda.
Iqtisodiy ko‘rsatkichlar ham Xitoyning O‘zbekiston uchun alohida ahamiyatini tasdiqlaydi. 2026 yilning birinchi yarmida Xitoy 9,47 milliard dollarlik tovar ayirboshlash hajmi bilan O‘zbekistonning eng yirik savdo hamkori bo‘ldi. Bu mamlakat tashqi savdosining 23,1 foiziga teng. Rossiya 7,01 milliard dollar va 17,1 foizlik ulush bilan ikkinchi o‘rinda turdi. Ikki mamlakat birgalikda O‘zbekiston tashqi savdo aylanmasining 40 foizdan ortig‘ini ta’minlagan.
Importda tafovut yanada yaqqol ko‘rinadi. O‘zbekiston jami importining qariyb 32 foizi Xitoy hissasiga to‘g‘ri kelgan bo‘lsa, Rossiyaning ulushi 18,5 foizni tashkil etgan. Ya’ni mamlakat importga sarflagan har uch dollardan qariyb biri Xitoy tovarlariga to‘g‘ri kelgan.
Ro‘yxatda uchinchi o‘rinda Donald Trampning tabrigi turadi. AQSh prezidenti strategik sheriklikni kengaytirish, savdo va investitsiyalar, energetika, chegaralar xavfsizligi hamda mintaqaviy bog‘liqlik haqida gapirgan.
Amerika yo‘nalishida ham Bishkekda bevosita davomiylik kuzatildi. 31 avgust kuni Mirziyoyev AQSh prezidentining Janubiy va Markaziy Osiyo bo‘yicha maxsus vakili Serjio Gorni qabul qildi. Gor Trampning Mustaqillik kuni munosabati bilan Mirziyoyevga yo‘llagan salomi va ezgu tilaklarini yetkazdi. Tomonlar O‘zbekiston-AQSh strategik sherikligini yanada mustahkamlash va oliy darajada erishilgan kelishuvlarni amalga oshirish masalalarini muhokama qildi.
Shunday qilib, o‘ziga xos manzara yuzaga keladi: ayni bir shaharda va deyarli bir kunda Toshkent Rossiya, Xitoy va AQSh vakillari bilan alohida aloqalarni amalga oshirdi.
Markaziy Osiyo — alohida daraja
Rossiya, Xitoy va AQShdan keyin ro‘yxatda O‘zbekistonning Markaziy Osiyodagi qo‘shni davlatlari rahbarlari turadi. Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston va Turkmaniston o‘z tabriklarida strategik sheriklik, ittifoqchilik, yaxshi qo‘shnichilik va mintaqaviy hamkorlikni ta’kidlagan.
Toshkent uchun bu yo‘nalish alohida ahamiyatga ega. Mirziyoyev Bishkekka Shanxay Hamkorlik Tashkiloti sammitida, shuningdek, «ShHT plyus» formatidagi uchrashuvda ishtirok etish uchun kelgan. Tashrif doirasida u bir qator ikki tomonlama uchrashuvlar o‘tkazdi.
Bishkekda, xususan, Pokiston bosh vaziri Shahboz Sharif bilan uchrashuv bo‘lib o‘tdi. Tomonlar savdo, investitsiyalar, transport va logistika, shuningdek, Mirziyoyevning fevral oyida Islomobodga tashrifidan so‘ng erishilgan kelishuvlarni amalga oshirish masalalarini muhokama qildi.
Shu bilan birga, O‘zbekistonning iqtisodiy geografiyasi diplomatik geografiyasiga qaraganda ancha notekisligicha qolmoqda. Toshkent siyosiy hamkorlarning keng doirasini namoyish etayotgan bir paytda, aynan Xitoy va Rossiya mamlakat tashqi savdosining 40 foizdan ortig‘ini ta’minlamoqda.
Yana bir muhim uchrashuv BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrish bilan bo‘lib o‘tdi. Uchrashuv O‘zbekistonning BMT bilan hamkorligini yanada rivojlantirish, xalqaro va mintaqaviy kun tartibi masalalariga bag‘ishlandi. Guterrish, shuningdek, Mirziyoyev va O‘zbekiston xalqini mustaqillikning 35 yilligi bilan tabrikladi.
Rossiya nafaqat savdoda, balki boshqa yo‘nalishlarda ham muhim mavqega ega. 2026 yilning birinchi choragida O‘zbekistonga mehnat migrantlaridan kelib tushgan 3,8 milliard dollarlik pul o‘tkazmalarining qariyb 2,75 milliard dollari, ya’ni taxminan 72 foizi Rossiyaga to‘g‘ri kelgan. Shu tariqa Rossiya yo‘nalishi O‘zbekiston uchun bir vaqtning o‘zida savdo, bandlik va uy xo‘jaliklari daromadlari nuqtai nazaridan muhim bo‘lib qolmoqda.
Ukraina-chi?
Shu fonda e’lon qilingan tabriklar to‘plamida Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiyning tabrigi yo‘qligi e’tiborni tortadi.
Bu Zelenskiy O‘zbekistonni tabriklamagan yoki tabrik Toshkentga kelmagan degani emas. Biroq 31 avgust kuni O‘zbekiston prezidentining saytida e’lon qilingan xorijiy tabriklar ro‘yxatida, o‘nlab davlat rahbarlari, hukumatlar va xalqaro tashkilotlar sanab o‘tilganiga qaramay, uning ismi yo‘q.
Bu ayniqsa shunisi bilan e’tiborliki, bundan bir necha kun avval Mirziyoyev Zelenskiy va Ukraina xalqini Ukraina mustaqilligining 35 yilligi bilan tabriklagan, Zelenskiy esa O‘zbekiston prezidentiga ochiqchasiga minnatdorlik bildirgan.
Shu sababli Zelenskiyning rasmiy tabriklar to‘plamida yo‘qligini fakt sifatida qayd etish mumkin, biroq bundan Toshkentning Kiyevga munosabati o‘zgargan degan xulosa chiqarish kerak emas. Bunday xulosa uchun faqat bitta tabriklar ro‘yxati yetarli emas.
Bu tartib nimani ko‘rsatadi?
Alohida iboralarni emas, balki umumiy manzarani ko‘rib chiqadigan bo‘lsak, 31 avgustdagi rasmiy axborot foni O‘zbekiston uchun xos bo‘lgan ko‘p vektorli tashqi siyosatni namoyon etadi.
Rossiya asosiy hamkorlardan biri bo‘lib qolmoqda: Putin e’lon qilingan tabriklar to‘plamini ochib beradi va ayni kuni Bishkekda Mirziyoyev bilan uchrashadi. Xitoy ro‘yxatda Rossiyadan keyin turadi va shu bilan birga O‘zbekiston bilan o‘nlab milliard dollarlik savdo va investitsiyalar bo‘yicha muzokaralar olib bormoqda. AQSh ham dastlabki uchta tabrik qatoridan joy olgan, amerikalik maxsus vakil esa Bishkekda Mirziyoyev bilan uchrashgan.
Ayni paytda Xitoyning O‘zbekistondagi ishtiroki investitsiyalar hisobiga ham kuchaymoqda. 2026 yil 1 may holatiga O‘zbekistonda Xitoy kapitali ishtirokidagi 5 615 ta korxona faoliyat yuritgan — bu boshqa istalgan mamlakat kapitali ishtirokidagi korxonalar sonidan ko‘p. Prezident huzuridagi Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi ma’lumotlariga ko‘ra, Xitoy yilning birinchi choragida xorijiy investitsiyalar hajmi bo‘yicha ham 6,4 milliard dollar bilan yetakchilik qilgan. Rossiya investitsiyalari esa 1,1 milliard dollarni tashkil etgan.
Bu O‘zbekistonning ikki asosiy tashqi hamkori o‘rtasidagi muhim farqni ko‘rsatadi: Rossiya savdo, mehnat migratsiyasi va shakllangan iqtisodiy aloqalar tufayli katta ahamiyatini saqlab qolmoqda, Xitoy esa savdo, investitsiyalar va sanoat kooperatsiyasidagi ishtirokini bir vaqtning o‘zida va tez sur’atlarda oshirmoqda.
Shu bilan birga, Toshkent Markaziy Osiyodagi qo‘shni davlatlar, Turkiya, Ozarbayjon, Pokiston va xalqaro tashkilotlar bilan munosabatlarga alohida ahamiyat berishda davom etmoqda. Ehtimol, tabriklar ro‘yxatining eng muhim jihati ham shunda: O‘zbekiston yagona tashqi kuch markazini tanlashga urinayotgan davlat sifatida ko‘rinmaydi. Aksincha, uning rasmiy diplomatik signali Moskva, Pekin, Vashington, Yevropa davlatlari, Markaziy Osiyo qo‘shnilari va boshqa ta’sir markazlari bilan bir vaqtning o‘zida munosabatlarni saqlashga asoslangan.
Biroq ushbu uzun rasmiy ro‘yxatda Ukrainaning yo‘qligi, ayniqsa, Kiyev Mirziyoyevning tabrigini olganini ochiqchasiga tasdiqlaganini hisobga olganda, e’tiborga molik jihat bo‘lib qolmoqda. Bu holatni qayd etish kerak, biroq hozircha bunday qarorning sabablariga oid qat’iy xulosalar chiqarish taxmin qilishdan nariga o‘tmaydi.
Shuningdek o‘qing:
- Mirziyoyev Zelenskiyni Ukraina mustaqilligining 35 yilligi bilan tabrikladi, Zelenskiy minnatdorlik bildirdi
- Xitoy yetakchilikni kuchaytirmoqda, taqchillik ortmoqda: 2026 yilning birinchi yarmida O‘zbekiston tashqi savdosi nimalarni ko‘rsatmoqda
- Xitoy birinchi o‘ringa chiqdi: O‘zbekistonda xorijiy kapital ishtirokidagi korxonalar soni 19 mingdan oshdi
- O‘zbekiston chorak davomida 3,8 milliard dollar pul o‘tkazmalarini oldi va Rossiyaga qaramlik yuqoriligicha qolmoqda
- Mustaqillikning 34 yilligi tabriklari: Putin birinchi, ammo Mirziyoyev ko‘p vektorlilikni ta’kidlaydi
