2026 yil boshidan boshlab Oʻzbekistonda yarim asrdan oshgan avtomobillarni ishlatish taqiqlanishi mumkin. Ushbu tashabbus allaqachon keskin munozaralarni yuzaga keltirdi — xavfsizlik masalalaridan tortib, eski mashinalarning egalarining taqdiri borasidagi xavotirlargacha.
Oʻzbekiston hukumati muhokama uchun qaror loyihasini e’lon qildi, unda 50 yoshdan oshgan avtomobillarni ekspluatatsiya qilish taqiqlanadi. Hujjatning maqsadi yoʻl harakati xavfsizligini oshirish va avariyalar sonini kamaytirishdir. Loyihaga ijtimoiy munozara uygʻotdi va unda istisnolar va oʻzgartirishlar kiritish takliflari mavjud.
Loyihada nimalar bor
50 yoshdan oshgan avtomobillarni ekspluatatsiya qilishni taqiqlashni nazarda tutuvchi hukumat qarori loyihasi Oʻzbekistonda faol muhokama qilinmoqda. Hujjat jamoatchilik muhokamasi uchun e’lon qilingan va allaqachon faol munozara uygʻotgan.
Qaror loyihasiga koʻra, yoʻl harakati xavfsizligini oshirish va avariyalar sonini kamaytirish maqsadida ayrim normativ hujjatlarga oʻzgartirishlar kiritish taklif qilinmoqda. Xususan, 2026 yil 1 yanvardan boshlab quyidagilar belgilanishi rejalashtirilmoqda:
- 50 yosh va undan oshgan avtomobillarni ishlatish taqiqlanadi;
- ularning qayta roʻyxatdan oʻtkazilishi mumkin emas;
- bunday avtomobillar davlat roʻyxatidan chiqariladi;
- istisno — “antikvar” transport vositalari.
Loyihaning asoslanishi va zarurati
Qaror loyihasining izohli yozuvida ushbu tashabbus Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining topshiriqlarini bajarish maqsadida Ichki ishlar vazirligi tomonidan ishlab chiqilgani aytiladi. Maqsad — yoʻl harakati xavfsizligini oshirish, ekologiyani yaxshilash va davlat raqam belgilarining noqonuniy ishlatilishiga qarshi kurashish.
Loyihaga koʻra, respublikada 2025 yilga kelib transport vositalari soni 5,2 milliontadan oshgan boʻlib, shundan 87,6 mingtasi ishlab chiqarilganiga 50 yil boʻlgan avtomobillardir.
Bunday transport vositalari zamonaviy xavfsizlik talablari va ekologik standartlarga (Evro‑4, Evro‑5) javob bermaydi, 30% koʻproq zararli gaz ajratadi va koʻpincha qoida buzgan holda ishlatiladi. Rasmiy ma’lumotlarga koʻra, yaqinda davlat raqam belgilarining noqonuniy ishlatilishining 139 ta holati aniqlangan.
2024–2025 yillarda Oʻzbekistonda 50 yoshdan oshgan avtomobillar ishtirokidagi 67 ta yoʻl‑transport hodisasi sodir boʻlib, natijada 23 kishi halok boʻlgan.
Taqqoslash uchun: izohda aytilishicha, Birlashgan Arab Amirliklarida 2009 yildan boshlab ishlab chiqarilganiga 20 yildan oshgan avtomobillarni ro‘yxatga olish taqiqlangan; avtobuslar foydalanish vaqti Qozog‘istonda 12 yil, Rossiyada 10 yil qilib belgilangan.
Izohda ta’kidlanishicha, taqiq bosqichma‑bosqich joriy etilishi kerak, bunday transport vositalarini “antikvar” kategoriyasiga oʻtkazish va ular uchun alohida roʻyxatga olish belgilarini joriy etish imkoniyatini inobatga olgan holda.
Jamoatchilik muhokamasi
Loyiha muhokamasi jarayonida turli fikrlar bildirildi. Ba’zi ishtirokchilar “antikvar” maqomini berish uchun transport vositasining yoshini 75 yilga oshirish va ushbu atamaning huquqiy ta’rifini aniqlashtirishni taklif qilishdi. Boshqalar taqiq kambagʻal qatlamlarga ta’sir qilishi, chunki eski mashinalar ularning yagona transport vositasi va tirikchilik manbai ekanligidan xavotir bildirishdi.
Bir ishtirokchi shunday dedi:
«50 yoldan oshgan mashinalarga taqiq – bu xalq farovonligi uchun qonun loyihasimi? Yoki kambag‘allarni yanada kambag‘al qilish uchunmi? Bu mashinalarni qimmatroq mashina sotib olish imkoni bo‘lmagan odamlar haydaydi, demak, bu qonun aynan shu odamlarning hayotini yomonlashtirishga qaratilgan?»
Shuningdek, yangi avtomobillar sotib olish sharoitlarini yaratish, eski mashinalarni ekspluatatsiya qilish uchun texnik talablarni kuchaytirish va kompensatsiya yoki utilizatsiya mexanizmlarini tashkil etish takliflari bildirildi. Ba’zi ishtirokchilar 50 yoshdan oshgan avtomobillarni butunlay taqiqlash bunday choralarsiz ijtimoiy oqibatlarga olib kelishini, jumladan ishsizlikning ortishi va hayot darajasining pasayishini ta’kidlashdi.
Shuningdek, “antikvar avtomobil” toifasini aniq belgilash kerakligi taklif qilindi, aks holda, kommentatorning aytishicha, yoʻl harakati xavfsizligi inspektorlari ma’lum toʻlov evaziga mashinalarga ushbu maqomni berishi mumkin.