Yaqinda anglab yetdimki, boyib ketish imkoniyatimni aynan 1991-yil avgust oyida boy berganman — tasodifan Moskvaning o‘sha maydonida, aynan o‘sha soatda, Rossiyaning bo‘lajak prezidenti joylashgan joydan bir necha o‘n metr uzoqlikda bo‘lganimda.
Men tank yonida edim, lekin ustiga chiqmadim
Men Yeltsinni tankka chiqarayotganlarini ko‘rdim, lekin u tomon yo‘l bosib, tarixga kirgan o‘sha impovizatsiyalangan minbar ustiga chiqishga urinmadim. Buning o‘rniga, ehtimol, nodonlik qilib, bo‘layotgan voqealar menga teatrlashtirilgan sahna kabi tuyulgani haqida gapirib o‘tirganman.
O‘sha kuni men do‘stlarimga (yarim hazil bilan) har bir respublika allaqachon (!) mustaqil bo‘lib ulgurganini aytgan edim. Ular buni kulgi bilan qabul qildilar. Moskvaliklar va Moskva viloyati aholisi esa chin dildan GKCHPga qarshi chiqqan edi.
GKCHPga qarshi moskvaliklar: tashvish va kulgili fikrlar
Moskvaliklar va viloyat aholisi putchga qarshi chiqdi.
«Yana bizni saf torttirib yurgizishmoqchimi?» — bu so‘zlarni men hanuz eslayman. Ularni Podmoskovyedagi dam olish uyida ishlaydigan xavotirli bir ayol aytgan edi. Men o‘sha yerda o‘n kun dam olgandim.
O‘sha dam olish uyi hozir ham bormi? O‘sha ayol-chi? U bugun boshqacha o‘ylayaptimikin?
Tarixda farazlar yo‘q
1991-yil avgust voqealariga har kim turlicha baho beradi. Lekin tarixda farazli gaplar yo‘q (hozircha). Yeltsin yutdi. Boshqalar yutqazdi.
“To‘qsoninchi yillar” hujjatli seriali: umumiy o‘tmishga qarash
Sobiq SSSRga kirgan 15 ta respublikaning dastlabki rivojlanish yillari deyarli bir-biriga o‘xshar edi. Keyin esa farqlar kuchaydi. 2016-yilda suratga olingan ko‘p qismli “To‘qsoninchi yillar” hujjatli seriali aynan o‘sha birinchi o‘n yillikka bag‘ishlangan. U sobiq ittifoq hududidagi ko‘pchilik uchun tushunarli. Manga film yoqdi.
Yeltsinning Toshkentdagi nigohi
Moskvadagi voqealardan qariyb o‘n yil o‘tib, men yana Yeltsinni yaqindan ko‘rdim — bu safar Toshkentda, Islom Karimov bilan Durmendagi qo‘shma matbuot anjumanida. Rossiya prezidenti menga uzoq tikilib qaradi. U meni o‘sha oq uy oldidagi maydonda esladi deb o‘ylamayman. Balki bu kasallikka chalingan odamning qizil ko‘ylakka bo‘lgan odatiy reaksiyasi edi.
📎 Mening Yeltsin haqidagi maqolalarimdan biri: “Yeltsin is ready to fight, especially with westernizers”
Siz ham o‘sha maydonda bo‘lganmisiz?
Siz ham o‘z vaqtida, kerakli joyda bo‘lganmisiz? Bu siz uchun nima bilan tugagan? Balki siz ham 1991-yil avgustida Moskvadagi Oq uy maydonida bo‘lgandirsiz?
2025: O‘sha paytda tank ustiga chiqqanimda nima bo‘lardi?
Endi o‘ylayman: agar men o‘sha paytda tank ustiga chiqqanimda — tarixning yo‘nalishini o‘zgartira olarmidim? Shunda balki bugungi dahshatli holat sodir bo‘lmasdi?
Aytgancha, o‘sha mashhur suratda menga eng yoqmaydigan odam — chap tomonda, bayroqdan yuqoriroqda turgan odam. Tanidingizmi? Viktor Zolotov.