Mehnat migratsiyasini diversifikatsiya qilish haqida ko‘p gapirilayotganiga qaramay, Rossiya O‘zbekistonga pul o‘tkazmalarining asosiy manbai bo‘lib qolmoqda. 2026 yilning birinchi choragida mamlakatga mehnat migrantlaridan 3,8 milliard dollar pul o‘tkazmalari kelib tushdi, shundan qariyb 2,75 milliard dollari Rossiya hissasiga to‘g‘ri kelgan. Shu bilan birga, Markaziy bankning yangi ma’lumotlari migratsiya geografiyasi asta-sekin kengayayotganini, mamlakat ichida esa ishchi kuchiga talab yuqori bo‘lib qolayotganini, ish haqlari oshayotganini va ishsizlik kamayayotganini ko‘rsatmoqda.
Markaziy bankning 2026 yil birinchi choragi bo‘yicha mehnat bozori sharhiga ko‘ra, pul o‘tkazmalarining umumiy hajmi o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 13 foizga oshib, 3,8 milliard dollarga yetgan.
Biroq yanada muhimroq o‘zgarishlar ushbu tushumlar tarkibida kuzatilmoqda. Bir yil avval barcha pul o‘tkazmalarining 77,6 foizi Rossiyaga to‘g‘ri kelgan bo‘lsa, hozir bu ulush 72,4 foizgacha kamaygan.
Mutlaq ko‘rsatkichlarda esa bu hamon juda katta summa — uch oy davomida taxminan 2,75 milliard dollarni tashkil etadi. Hech bir boshqa davlat bunday ko‘rsatkichlarga yaqin ham kelmaydi.
Taqqoslash uchun, Qozog‘iston ulushi 4,1 foizni, Janubiy Koreya 4,1 foizni, Yevropa davlatlari esa 3,3 foizni tashkil etdi. Qolgan barcha davlatlar hissasiga 16,2 foiz to‘g‘ri keldi.
Bu Rossiya mehnat bozoriga qaramlik kamaymoqda degan fikrlarga ehtiyotkorlik bilan yondashish kerakligini anglatadi. Rossiyaning ulushi haqiqatan ham qisqarmoqda, biroq migrantlar yuborayotgan mablag‘larning qariyb to‘rtdan uch qismi hanuz Rossiya iqtisodiyoti bilan bog‘liq.
Nima uchun Rossiya ulushi kamaymoqda
Markaziy bank Rossiya ulushining qisqarishini bir nechta omillar bilan izohlaydi.
Ular orasida xorijiy ishchilar uchun patent to‘lovlarining oshishi, mart oyida rubl kursining zaiflashishi hamda mehnat migratsiyasi yo‘nalishlarining bosqichma-bosqich kengayishi bor.
Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, 2026 yilning birinchi choragida Rossiyada patent asosida ishlagan O‘zbekiston fuqarolari soni 1,34 million kishini tashkil etdi. Bu avvalgi chorakka nisbatan 8,8 foizga, o‘tgan yilning shu davriga nisbatan esa 1,8 foizga kamdir.
Birinchi qarashda bu pasayish katta ko‘rinmasligi mumkin. Biroq u boshqa mamlakatlarga migratsiya ortib borayotgan bir paytda yuz bermoqda.
Turkiyada O‘zbekiston fuqarolari uchun rasmiy migratsiya ruxsatnomalari soni qariyb 70 mingtaga yetdi. Bu o‘tgan yilga nisbatan 14 foiz ko‘pdir.
Janubiy Koreyadagi o‘zbekistonliklar soni ham o‘sishda davom etdi. Sharh ma’lumotlariga ko‘ra, birinchi chorak yakunida ularning soni 99,6 ming kishiga yetgan.
Koreya va Turkiya yo‘nalishlari hozircha Rossiya mehnat bozori bilan taqqoslanadigan darajada bo‘lmasa-da, mazkur tendensiya barqaror ko‘rinmoqda. O‘zbekiston hukumati so‘nggi yillarda Janubiy Koreya, Yaponiya, Yevropa va Yaqin Sharq mamlakatlari bilan mehnat migratsiyasi geografiyasini kengaytirishga harakat qilmoqda.
Ichki mehnat bozori faol bo‘lib qolmoqda
Shu bilan birga, Markaziy bank ma’lumotlari mamlakat ichida ishchi kuchiga talab yuqori darajada saqlanib qolayotganini ko‘rsatmoqda.
Mart oyida vakant ish o‘rinlari soni o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 9,8 foizga oshib, 15,4 mingtaga yetgan.
Ishchi kuchiga eng yuqori talab xizmatlar sohasi, chakana savdo, umumiy ovqatlanish va ishlab chiqarishda kuzatilgan.
Qurilish sohasi investitsiya sikllari va mavsumiy omillarga ko‘proq bog‘liq bo‘lib qolayotgan bo‘lsa-da, ushbu tarmoqda ham chorak davomida ishchi kuchiga talab oshgan.
Ish beruvchilarning yuqori faolligi iqtisodiyot aholi sonining tez o‘sishi va har yili yuz minglab yoshlarning mehnat bozoriga kirib kelishi sharoitlari fonida yangi ish o‘rinlarini yaratishda davom etayotganini ko‘rsatadi.
Ish izlovchilar soni yanada tezroq o‘smoqda
Biroq ishchi kuchi taklifi talabga nisbatan tezroq ortmoqda.
HeadHunter Uzbekistan ma’lumotlariga ko‘ra, faol rezyumelar soni bir yil ichida 31,5 foizga oshib, 636 ming nafarga yetgan.
Rezyumelar sonining o‘sish sur’ati vakansiyalar soni o‘sish sur’atidan uch baravardan ko‘proq yuqori bo‘ldi.
Bu mehnat bozorida raqobat kuchayib borayotganini ko‘rsatadi va kelajakda ish haqlari o‘sishining sekinlashishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Ish beruvchilar uchun bu nomzodlar tanlovining kengayishini anglatadi. Xodimlar uchun esa eng yaxshi ish o‘rinlari uchun kuchliroq raqobatni bildiradi.
Xususiy sektor asosiy ish beruvchiga aylanmoqda
So‘nggi yillardagi eng muhim tendensiyalardan biri xususiy sektor rolining ortib borishidir.
Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilda xususiy sektorda bandlik 5,2 foizga oshgan. Iqtisodiyotdagi yangi ish o‘rinlarining asosiy qismi aynan xususiy biznes hissasiga to‘g‘ri kelgan.
Eng katta hissa moliyaviy va sug‘urta xizmatlari, professional va texnik faoliyat, shuningdek ma’muriy hamda yordamchi xizmatlar tomonidan qo‘shilgan.
Shu bilan birga, qishloq xo‘jaligida bandlik qisqarishda davom etmoqda.
Bu iqtisodiyotdagi tarkibiy o‘zgarishlarni aks ettiradi, ya’ni ishchi kuchi an’anaviy tarmoqlardan xizmatlar sohasi va zamonaviy iqtisodiyot segmentlariga ko‘chib o‘tmoqda.
Ishsizlik eng past darajalarga tushdi
Bandlikning ortishi fonida ishsizlik ham pasayishda davom etmoqda.
2025 yil to‘rtinchi choragi yakunlariga ko‘ra, ishsizlik darajasi 4,8 foizni tashkil etdi.
Taqqoslash uchun, bir necha yil avval O‘zbekistonda ishsizlik ikki xonali ko‘rsatkichlar bilan o‘lchanardi.
Hozirgi daraja so‘nggi yillardagi eng past ko‘rsatkichlardan biri bo‘lib, ichki mehnat bozorining kengayishi hamda ishchi kuchining bir qismi xorijga ketishda davom etayotganini aks ettiradi.
Ish haqlari mehnat unumdorligidan tezroq o‘smoqda
Sharhning aynan shu qismi Markaziy bank iqtisodchilarini eng ko‘p tashvishga solmoqda.
Birinchi chorakda o‘rtacha nominal ish haqi 17,4 foizga, inflyatsiya ta’siridan tozalangan real ish haqi esa 9,5 foizga oshgan.
Bu xodimlar uchun xarid qobiliyatining ortishini anglatadi.
Biroq mehnat unumdorligi ancha sekin o‘smoqda.
Agar 2018–2025 yillarda mehnat unumdorligi o‘rtacha yiliga 5 foiz atrofida o‘sgan bo‘lsa, so‘nggi davrda bu ko‘rsatkich taxminan 3 foizgacha sekinlashgan.
Boshqacha aytganda, iqtisodiy o‘sish tobora ko‘proq samaradorlik oshishi hisobiga emas, balki qo‘shimcha ishchi kuchi va investitsiyalar jalb etilishi hisobiga ta’minlanmoqda.
Markaziy bank ish haqlari o‘sishining mehnat unumdorligidan tezroq bo‘lishi qo‘shimcha inflyatsion bosimlarni yuzaga keltirayotganini ochiq qayd etadi.
Ma’lumotlar nimani ko‘rsatmoqda
Sharhning asosiy xulosasi shundan iboratki, O‘zbekiston mehnat bozori yetarlicha barqaror bo‘lib qolmoqda. Ish beruvchilar xodimlarni yollashda davom etmoqda, ishsizlik kamaymoqda, aholi real daromadlari esa ortmoqda.
Shu bilan birga, ikkita muhim muammo saqlanib qolmoqda.
Birinchisi — Rossiya mehnat bozoriga yuqori darajadagi qaramlik. Hozir ham mamlakatga kelayotgan barcha pul o‘tkazmalarining qariyb to‘rtdan uch qismi Rossiya hissasiga to‘g‘ri keladi.
Ikkinchisi — ish haqlarining tez o‘sishi fonida mehnat unumdorligi o‘sishining sekinlashishi.
Hozircha iqtisodiyot ushbu ikkala vazifa bilan ham muvaffaqiyatli kurashmoqda. Biroq kelgusidagi o‘sishning barqarorligi nafaqat yaratilayotgan ish o‘rinlari soniga, balki mamlakat ichidagi mehnat resurslaridan qanchalik samarali foydalanilishiga ham bog‘liq bo‘ladi.
Shuningdek o‘qing:
- O‘zbekistonda yashirin iqtisodiyot ulushi 35 foizdan 23 foizgacha qisqardi, ammo hanuz yuqoriligicha qolmoqda
- Ish haqi, pensiya va nafaqalar oshiriladi: 2026 yil 1 iyul va 1 sentabrdan nimalar o‘zgaradi?
- O‘zbekistonda ish haqlari 17,4% ga oshdi, ammo sohalar va hududlar o‘rtasidagi tafovut keskinligicha qolmoqda