Toshkentdagi ko‘chmas mulkni ommaviy baholash haqidagi material e’lon qilinganidan so‘ng, Kadastr agentligi huzuridagi Ko‘chmas mulkni ommaviy baholash milliy markazi brifing o‘tkazdi. Unda Markaz direktori Muxiddin Xolmurodov mulk egalari orasida paydo bo‘lgan savollarga, jumladan, javob berdi. «Roziman» tugmasi aslida nimani anglatadi, yuqoriroq bahoga erishish mumkinmi, nega qiymat bozor narxidan 30 foizgacha past bo‘lishi mumkin va yangi baholash qachon soliqlar uchun qo‘llanilishi mumkin?
«Roziman» tugmasini bossangiz nima bo‘ladi?
«Roziman» tugmasini bosish hozircha yuridik oqibatlarga olib kelmaydi
Eng ko‘p berilgan savollardan biri «Roziman» va «Rozi emasman» tugmalari haqida bo‘ldi.
Xolmurodovning so‘zlariga ko‘ra, hozirgi bosqichda variantlardan birini tanlash mulk egasini kelajakda baholash natijasiga e’tiroz bildirish huquqidan mahrum qilmaydi.
«Bugungi kunda “Roziman” yoki “Rozi emasman” tugmasini bosish hech qanday yuridik oqibatlarga olib kelmaydi».
Men alohida ravishda, agar shaxs hozir «Roziman» tugmasini bossa, keyinchalik qiymatga e’tiroz bildira oladimi, deb aniqlashtirdim.
Markaz direktori aniq javob berdi:
«Agar u “roziman” tugmasini bossa ham, ertaga bu qiymat amaliyotga joriy etilsa, u bizning metodikamizga muvofiq bunga e’tiroz bildirishi mumkin».
Bu tugmalarning hech birini tanlamaydiganlarga ham tegishli.
Xolmurodovning so‘zlariga ko‘ra, hozir hech qanday munosabat bildirmaslik ham keyinchalik baholash natijasiga e’tiroz bildirish huquqidan mahrum qilmaydi.
Umuman hech narsa qilmasangiz-chi?
Hech narsa qilinmasa, qiymat o‘zgarishsiz qoladi
Shu bilan birga, direktor yana bir muhim jihatni tushuntirdi.
Agar mulk egasi baholash natijasiga munosabatini bildirmasa, baholangan summa avtomatik ravishda qayta ko‘rib chiqilmaydi.
Men: «Demak, hech narsa bosilmasa, rozilik bildirgan hisoblanadimi?» deb so‘radim.
Xolmurodov: «Odatiy tartibda. Shunday deyish mumkin», deb javob berdi. Biroq keyinroq u keyinchalik e’tiroz bildirish huquqi baribir saqlanib qolishini aniqlashtirdi.
Markaz rahbarining so‘zlariga ko‘ra, bugungi baholashga o‘zgartirishlar, avvalo, huquq egasining o‘zi xatolar haqida xabar bergan yoki asoslantirilgan e’tiroz kiritgan hollarda amalga oshirilishi mumkin.
Baholashda xato bo‘lsa, nima qilish kerak?
Agar quyidagi ma’lumotlar noto‘g‘ri ko‘rsatilgan bo‘lsa:
- maydoni;
- xonalar soni;
- devor materiali;
- qurilgan yili;
- boshqa kadastr ma’lumotlari,
tizim orqali e’tiroz yuborish va tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qilish mumkin.
Direktor tizimda uy beton uy sifatida ko‘rsatilgan, aslida esa u yog‘ochdan qurilganligi haqida mulk egalari xabar bergan holatlar ham bo‘lganini aytdi.
Markazdan kvartira qiymatini oshirishni so‘rash mumkinmi?
Nafaqat oshirilgan, balki pasaytirilgan baholashga ham e’tiroz bildirish mumkin
Ko‘pchilik uchun kutilmagan yana bir holat ma’lum bo‘ldi.
Markaz direktorining aytishicha, murojaatlarning katta qismi mulk egalari baholashni haddan tashqari yuqori deb hisoblayotgani bilan emas, aksincha, juda past deb hisoblayotgani bilan bog‘liq.
Uning so‘zlariga ko‘ra, ayrim kvartira egalari o‘z ko‘chmas mulki ommaviy baholash natijasida belgilangan summadan ancha qimmat turadi, deb hisoblaydi.
Bunday holatlar uchun ham e’tiroz bildirish mexanizmi mavjud.
Agar mulk egasi qiymat pasaytirib ko‘rsatilgan deb hisoblasa, o‘zi taxmin qilayotgan qiymatni ko‘rsatishi va uni asoslovchi dalillarni keltirishi mumkin.
Direktor hatto Mirzo Ulug‘bek tumanidagi kvartira egasi misolini keltirdi. U o‘z uy-joyining qiymatini 1 milliard so‘m emas, balki 1,8 milliard so‘m deb hisoblagan.
Murojaat yuborishda tizim orqali fotosuratlar va egasining fikricha, obyektning yuqoriroq qiymatini tasdiqlovchi boshqa materiallarni ilova qilish mumkin.
Xolmurodovning so‘zlariga ko‘ra, har bir murojaat alohida ko‘rib chiqiladi.
Nega qiymat bozor narxidan past bo‘lishi mumkin?
Yep.uz saytida ko‘chmas mulkni ommaviy baholash haqidagi birinchi maqolada biz metodikadagi baholash qiymati bozor qiymatidan past belgilanishi mumkinligi haqidagi qoidaga e’tibor qaratgan edik.
Brifingda Markaz direktori bunday amaliyot haqiqatan ham qo‘llanilishini tasdiqladi.
«Biz 30 foizgacha past qilamiz».
Uning so‘zlariga ko‘ra, bu ommaviy hisob-kitoblar paytida xatolar xavfini kamaytirish uchun zarur.
«Shu orqali hisob-kitoblardagi xatolarni tenglashtirishni istaymiz», dedi u.
Bunda har bir kvartira avtomatik ravishda bozor narxidan 30 foiz arzon baholanadi, degani emas. Tuzatish miqdori muayyan baholash modeliga va obyektning xususiyatlariga bog‘liq.
Bundan tashqari, uyning qurilgan yili va boshqa ko‘rsatkichlar ham qiymatga ta’sir qilishi mumkin.
Xolmurodov uyning qurilgan yilini narx shakllanishidagi eng muhim omillardan biri deb atadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, eski uy-joy fondining qiymati yangi binolardagi shunga o‘xshash uy-joylarga nisbatan sezilarli darajada pasaytirilishi mumkin.
«Agar siz juda yaxshi hududda yashasangiz-u, lekin uyingizning qurilgan yili eski bo‘lsa, bu pasaytiruvchi koeffitsiyent hisoblanadi. Bu o‘rtacha 20–30 foizga qiymatni pasaytiradi. Uy eski qurilganligi hisobiga», — dedi u.
Ta’mir hisobga olinadimi?
Qimmat ta’mir baholashda hisobga olinmaydi
Yana bir savol kvartiraning holatiga taalluqli bo‘ldi.
E’lon qilingan metodikada obyektlar o‘rtacha ta’mir holatidan kelib chiqib baholanishi mumkinligi ko‘rsatilgan.
Brifingda direktor bu yondashuvni tasdiqladi.
«Har bir obyekt o‘rtacha ta’mir holatida olingan».
Bu qimmat dizaynerlik ta’miri ommaviy baholashda qiymatni avtomatik ravishda oshiradigan omil hisoblanmaydi, deganidir.
Tizim bir vaqtning o‘zida yuz minglab obyektlar uchun standartlashtirilgan yondashuvdan foydalanadi, har bir kvartirani alohida ko‘zdan kechirishdan emas.
Ma’lumotlarda xato bo‘lsa, uni tuzatish mumkin
Ayrim mulk egalari ko‘chmas mulkning tavsiflarida tafovutlarni allaqachon aniqlagan.
Gap maydon, xonalar soni, qurilgan yil, devor materiallari va boshqa ko‘rsatkichlar haqida bormoqda.
Markaz direktorining so‘zlariga ko‘ra, bunday holatlar uchun e’tiroz bildirish tartibi mavjud.
Mulk egasi «Rozi emasman» variantini tanlab, aynan qaysi ma’lumotlar noto‘g‘ri ekanini ko‘rsatishi mumkin. E’tirozga tasdiqlovchi hujjatlar yoki fotosuratlarni ilova qilish lozim.
Shundan so‘ng ma’lumot tekshirish va tuzatish uchun tegishli mutaxassislarga yuboriladi.
Yangi summalar qayerdan paydo bo‘ldi?
Ommaviy baholash bozor qiymatiga imkon qadar yaqin qiymatni aniqlashni nazarda tutuvchi yangi metodika asosida amalga oshirilmoqda. Baholash bozor takliflari, notarial rasmiylashtirilgan bitimlar, rieltorlar ma’lumotlari va boshqa manbalar tahliliga asoslanadi. Obyektlar uchun turli koeffitsiyentlar, jumladan, maydon, qurilgan yil va boshqa xususiyatlar qo‘llaniladi. Joylashuv ham hisobga olinadi.
Toshkentdagi pilot loyiha dastlabki natijalariga ko‘ra, 600 mingdan ortiq kvartiraning qiymati kadastrdagi 57,7 trillion so‘mdan ommaviy baholash natijasidagi 426,7 trillion so‘mgacha oshgan. 213 mingdan ortiq xususiy uy-joy uchun farq yanada katta bo‘lgan.
Shu sababli ko‘plab mulk egalari ilk bor avvalgi kadastr ma’lumotlaridan sezilarli darajada farq qiladigan summalarni ko‘rishdi.
Endi mol-mulk solig‘i oshadimi?
Soliqlar bilan nima bo‘ladi?
Eng muhim savollardan biri mol-mulk solig‘i bilan bog‘liq.
Brifing davomida Xolmurodov hozirgi baholash qiymati hali soliqlarni hisoblash uchun qo‘llanilmayotganini bir necha bor ta’kidladi.
Soliqlar amaldagi tartib va kadastr ma’lumotlari asosida hisoblanishda davom etmoqda.
Direktorning so‘zlariga ko‘ra, yangi tizimni amaliyotga joriy etish uchun avvalo ko‘chmas mulkni ommaviy baholash to‘g‘risida alohida qonun qabul qilinishi kerak. Shundan so‘ng yangi qiymatdan turli sohalarda foydalanish imkoniyatlari bo‘yicha keyingi qarorlar qabul qilinadi.
Shunday qilib, bugun shaxsiy kabinetda yangi baholash qiymatining paydo bo‘lishi mol-mulk solig‘ining avtomatik ravishda oshishini anglatmaydi.
Yangi qiymat qachon yuridik ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin?
Metodika Prezidentning PF-43-son farmoniga muvofiq qabul qilingan. Shuningdek, hozirda muhokamadan o‘tayotgan qonun loyihasi ham ishlab chiqilgan. Qonun qabul qilinganidan so‘ng ommaviy baholash natijalarini turli sohalarga joriy etish bo‘yicha keyingi qarorlar ko‘rib chiqiladi.
Ya’ni, hozirgi baholashning o‘zi hali soliqlar, bitimlar yoki ko‘chmas mulkni davlat ehtiyojlari uchun olib qo‘yishda darhol qo‘llanilishini anglatmaydi.
Hozir nima bo‘lmoqda?
Aslida, hozirgi bosqich Toshkentdagi pilot baholash natijalarining jamoatchilik muhokamasidan iborat.
Ayni paytda mulk egalariga 60 kun davomida baholash natijalarini tekshirish, xatolar haqida xabar berish va tuzatishlar taklif qilish imkoniyati berilgan.
Natijalar bilan my.gov.uz portali orqali tanishish mumkin. Markaz direktori tushuntirganidek, asosiy axborot manbalaridan yana biri davreestr.uz hisoblanadi.
Metodikada muhokama uchun 90 kunlik muddat nazarda tutilgan. Biroq Toshkentdagi hozirgi pilot loyiha uchun 60 kunlik muddat belgilangan. Xolmurodovning so‘zlariga ko‘ra, bu murojaatlarni qayta ishlash va ehtimoliy qayta hisob-kitoblar uchun qo‘shimcha vaqt qoldirish maqsadida qilingan. Zarurat bo‘lsa, muddat uzaytirilishi mumkin.
Markaz direktorining so‘zlariga ko‘ra, hozirgacha qariyb 5 ming kishi baholash natijalariga munosabatini bildirgan, ularning 78 foizi baholashga rozi bo‘lgan. Call-markazga bir sutkada qariyb 300 ta qo‘ng‘iroq kelmoqda.
Markaz rahbariyatining so‘zlaridan kelib chiqib, hozirgi bosqichning asosiy maqsadi — natijalar yakuniy tasdiqlanishidan oldin ko‘chmas mulk egalari fikrini olish.
Shuning uchun obyekt xususiyatlarida xatolarni aniqlagan yoki baholashni asossiz deb hisoblagan mulk egalariga belgilangan tartibda e’tiroz bildirishdan foydalanish maqsadga muvofiq. Shunchaki shaxsiy kabinetida yangi summani ko‘rganlar esa bir narsani tushunishi muhim: bugungi kunda bu raqamning o‘zi soliqqa tortish tartibini, ko‘chmas mulkni sotish qoidalarini yoki mulk egasining boshqa mulkiy huquqlarini o‘zgartirmaydi.
Shuningdek o‘qing:
