Saida Mirziyoyeva Namangan viloyati Uchqo‘rg‘on tumanidagi davlat bog‘chasida besh yoshli bolaga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik sodir etilgani bo‘yicha tergov ketayotgan bir paytda O‘zbekistonda o‘lim jazosini qaytarish tarafdori ekanini bildirdi. O‘zbekistonda o‘lim jazosi huquq himoyachilarining ko‘p yillik kampaniyasidan so‘ng 2008 yilda bekor qilingan.
«Namanganda yuz bergan fojia haqida menga xabar berishdi. Bo‘lgan voqeani eshitib, g‘azabim ichimga sig‘may ketdi», — deb yozdi Prezident Administratsiyasi rahbari, Shavkat Mirziyoyevning katta qizi 27 sentyabr kuni o‘zining Telegram-kanalida.
Mirziyoyevaning so‘zlariga ko‘ra, bunday jinoyatlar uchun «o‘lim jazosini qo‘llash kerak».
«Lekin, ming afsuski, amaldagi qonunchilikda oliy jazo ko‘zda tutilmagan… bu turdagi jinoyatlar uchun javobgarlikni maksimal darajada kuchaytirish uchun qonun hujjatlariga o‘zgartirish kiritish bo‘yicha taklif tayyorlayapmiz», — dedi u.
Mirziyoyeva tegishli organlarga zarur topshiriqlar berganini ham ma’lum qildi.
«Jinoyatchi qonun doirasidagi eng og‘ir jazoga tortiladi. Shuningdek, beparvoligi bilan bu qabohatga yo‘l ochgan, norasida bolani asray olmagan barcha mas’ullar ham jazolanadi», — deb yozdi u.
Bu bayonot Uchqo‘rg‘on tumanidagi bolalar bog‘chasida besh yoshli bolaga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik sodir etilgani yuzasidan qo‘zg‘atilgan jinoyat ishi fonida yangradi.
Bosh prokuratura rasmiy bayonotiga ko‘ra, jinoyat ishi O‘zbekiston Jinoyat kodeksining 118-moddasi («Nomusga tegish») va 112-moddasi («O‘ldirish yoki zo‘rlik ishlatish bilan qo‘rqitish») bilan qo‘zg‘atilgan. 118-modda bo‘yicha maksimal jazo — 20 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish, 112-modda bo‘yicha esa uch yilgacha ozodlikdan mahrum qilish.
Prokuratura ma’lumotiga ko‘ra, bir kishi qamoqqa olingan. Tergov Namangan viloyati prokuraturasi ish yurituviga o‘tkazilgan va Bosh prokurorning shaxsiy nazoratiga olingan.
Nazorat organi voyaga yetmagan jabrlanuvchining huquqlari himoya qilinishini, jinoyat holatlarini yashirish yoki mansabdor shaxslarning harakatsizligi bilan bog‘liq aniqlangan har bir holatga huquqiy baho berilishini bildirgan.
Bolalar ombudsmani Surayyo Raxmonova ma’lumotiga ko‘ra, jinoyat ishi 12 sentyabr kuni qo‘zg‘atilgan. Shu kunning o‘zida gumonlanuvchi qo‘lga olingan, sud esa unga nisbatan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llagan.
22 sentyabr kuni ombudsman Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligiga xizmat tekshiruvi natijalarini qayta ko‘rib chiqish talabi bilan taqdimnoma yuborgan.
Taqdimnomada voqea nima sababdan sodir bo‘lishi mumkin bo‘lgani masalasi ko‘tarilgan. Shuningdek, hodisaga sabab bo‘lishi mumkin bo‘lgan shart-sharoitlarni bartaraf etish, maktabgacha ta’lim muassasalari xodimlari faoliyati ustidan nazoratni kuchaytirish va bolalar xavfsizligini ta’minlash mexanizmlarini qayta ko‘rib chiqish talab qilingan.
Shuningdek, ijtimoiy tarmoqlarda voqea sodir bo‘lgan paytda bola go‘yoki qarovsiz qolgani, hodisadan keyin esa uning oilasiga bosim o‘tkazilgan bo‘lishi mumkinligi haqida xabarlar tarqalgani aytilgan. Bu ma’lumotlar rasman tasdiqlanmagan.
O‘zbekistonda o‘lim jazosi 2008 yilda bekor qilingan
Saida Mirziyoyevaning bayonoti so‘nggi yillarda hukumat vakillarining o‘lim jazosi haqidagi eng e’tiborli ommaviy bayonotlaridan biri bo‘ldi.
O‘zbekistonda o‘lim jazosi 2008 yil 1 yanvardan boshlab butunlay bekor qilingan. Ungacha respublika sobiq ittifoq hududidagi o‘lim hukmlari ijro etilishi davom etgan kam sonli davlatlardan biri edi.
Oliy jazoga qarshi chiqqan eng taniqli huquq himoyachilardan biri Tamara Chikunova edi.
1999 yil aprelida uning o‘g‘li Dmitriy Chikunov Toshkentda ikki kishini o‘ldirishda ayblanib hibsga olingan. Chikunovaning ta’kidlashicha, aybni tan olish haqidagi ko‘rsatmalar qiynoqlar ostida olingan. Keyinchalik u o‘lim jazosiga hukm qilinib, 2000 yilda otib o‘ldirilgan. Dmitriy esa oxirigacha aybsizligini ta’kidlagan.
Uning dafn etilgan joyi haqida qarindoshlariga ma’lumot berilmagan. O‘sha paytda O‘zbekiston qonunchiligida qatl etilgan mahbuslarning dafn etilgan joyi haqidagi ma’lumotlarni ularning oilalariga oshkor qilish nazarda tutilmagan edi. Chikunovaga o‘g‘li qatl etilgani haqida xabar berilgan kuni u menga intervyu berishga rozi bo‘lgan.
O‘g‘li vafotidan so‘ng Tamara Chikunova mamlakatdagi eng taniqli huquq himoyachilaridan biriga aylandi. U tashkil etgan «O‘lim jazosiga va qiynoqlarga qarshi onalar» tashkiloti hokimiyat tomonidan ro‘yxatdan o‘tkazilmadi, biroq Chikunovaning o‘zi xalqaro miqyosda e’tirofga sazovor bo‘ldi.
Bir necha yil davomida o‘lim jazosiga hukm qilinganlarning qarindoshlari matbuot anjumanlari o‘tkazib, xalqaro tashkilotlar vakillari bilan uchrashuvlar talab qildilar va hukmi allaqachon qaytarib bo‘lmaydigan tus olgan ishlarda sud xatolari ehtimoli masalasini ochiq ko‘tardilar. Men ham bunday anjumanlarda qatnashganman, hukm qilinganlarning qarindoshlari bilan uchrashganman, Dmitriy Chikunovning qiynoqlar haqida yozgan maktublarini o‘qiganman va boshqa mahbuslarning, jumladan qiynoqlardan so‘ng vafot etgan mahbuslarning fotosuratlarini ko‘rganman.
Aybsiz insonning qatl etilishi xavfi O‘zbekistonda o‘lim jazosiga qarshi bo‘lganlarning asosiy dalillaridan biri edi. Ular hukm ijro etilgandan so‘ng sud xatosini tuzatishning imkoni qolmasligini ta’kidlagan.
O‘zbekistonda oliy jazo bekor qilinishidan oldin qancha odam qatl etilgani haqidagi aniq raqamlar rasman oshkor qilinmagan, bundan bitta holat mustasno. 2001 yilda O‘zbekistonning birinchi prezidenti Islom Karimov mening savolimga javoban har yili taxminan yuz va undan ortiq o‘lim hukmi ijro etilishini ma’lum qilgan.
O‘lim jazosining bekor qilinishi Karimov boshqaruvining so‘nggi yillaridagi eng muhim huquqiy islohotlardan biri bo‘ldi.
Tegishli qaror prezident farmoni bilan 2005 yilda qabul qilingan va 2008 yil 1 yanvardan kuchga kirgan. O‘lim jazosi o‘rniga umrbod va uzoq muddatli ozodlikdan mahrum qilish jazolari joriy etilgan.
Qaror xalqaro huquq himoyasi tashkilotlarining ko‘p yillar davom etgan tanqidlari fonida qabul qilingan. Ular o‘lim hukmlarining ijro etilishi tizimi yopiq ekani, qatl etilganlarning dafn etilgan joylari haqida ma’lumot berilmasligi va tergov jarayonida qiynoqlar qo‘llangani haqidagi xabarlarni ko‘rsatib kelgan.
Hozirgi vaqtda O‘zbekiston Jinoyat kodeksining birorta moddasi o‘lim jazosini nazarda tutmaydi. Saida Mirziyoyeva ma’lum qilgan takliflar aynan qanday amalga oshirilishi hozircha noma’lum.
Yep.uzʼni Googleʼning afzal ko‘rilgan manbalariga qo‘shing
Googleʼda Yep.uz saytini afzal ko‘rilgan manba sifatida qo‘shing, shunda sayt materiallarini «Asosiy yangiliklar» bo‘limida tez-tez ko‘rishingiz mumkin.
