O‘zbekistonda ingliz tili darajasi “juda past” edi, biroq yana pasaydi, bu EF Education First kompaniyasining ingliz tili darajasi bo‘yicha ingliz tili ona tili bo‘lmagan davlatlar uchun tuzgan EF EPI — EF English Proficiency Index 2025 yilgi reytingiga ko‘ra. Kompaniyaning ingliz tili darajasi haqidagi hisobotlari ingliz tili ona tili bo‘lmagan davlatlarda 2011 yildan beri e’lon qilinadi.
Kim va qanday ingliz tili darajasini tekshiradi
Hisobotni tayyorlagan EF Education First — xalqaro ta’lim kompaniyasi bo‘lib, til, akademik fanlar, madaniy almashinuv va o‘quv safarlariga e’tibor qaratadi. Kompaniya 1965 yilda Shvetsiyada tashkil etilgan.
2025 yilgi EF English Proficiency Index hisobotini yaratish uchun (quyida yuklab olishingiz mumkin) kompaniya 2024 yilda EF SET English testidan o‘tgan 2,2 million kishining natijalarini tahlil qildi.
“U birinchi marta gapirish va yozish bo‘yicha baholash natijalarini o‘z ichiga oladi, bu ingliz tili darajasi haqida oldingi versiyalarga qaraganda kengroq tasavvur beradi, — deyiladi hisobotda. — 2024 yilgacha EF SET ingliz tilining faqat reseptiv ko‘nikmalarini (o‘qish va tinglab tushunish) tekshirgan. 2024 yilning birinchi yarmida esa produktiv ko‘nikmalarni (yozish va gapirish) baholash uchun testning yangi bo‘limlari joriy qilindi”.
Bu yangi bo‘limlar — yozish va gapirish — majburiy emas, va ishtirokchilarning aksariyati hanuz o‘zlarining faqat reseptiv ingliz tili ko‘nikmalarini sertifikatlashda davom etishmoqda.
Reytingga testdan o‘tgan kamida 100 ishtirokchisi bo‘lgan shahar va hududlar, hamda kamida 400 ishtirokchisi bo‘lgan davlatlar kiritildi. Hisobot mualliflariga ko‘ra, testda asosan ingliz tilini o‘rganmoqchi bo‘lgan yoki o‘z ingliz tili ko‘nikmalariga qiziqqan odamlar qatnashadi. Bu natijalarning ma’lum darajada og‘ishiga sabab bo‘lishi mumkin.
EF SET testi internet foydalanuvchilariga bepul taqdim etiladi. Uning ballari TOEFL iBT va IELTS Academic Test ballari bilan yetarlicha kuchli korrelyatsiyada bo‘lishi kerak.
Ingliz tili darajasining “juda past” toifasi (450 balldan past) CEFR darajalaridagi Pre-A1, A1, A2 va B1 darajasining pastki yarmiga (shuningdek Pre-Intermediate deb ataladigan) mos keladi. Bu darajada tilni bilgan odam o‘zi haqida oddiy hikoya tuza oladi (ism, yosh, kelib chiqishi), oddiy belgilarni tushunadi, shuningdek xorijiy turistik shaxsga eng sodda ko‘rsatmalar bera oladi.
2025 yilgi yakuniy reytingda jami 123 davlat bor, O‘zbekiston ulardan 104-o‘rinni egalladi.
Ingliz tili darajasi dunyo miqyosida
Ingliz tili bo‘yicha reytingda ingliz tili ona tili bo‘lmagan 123 davlat orasida O‘zbekiston 104-o‘rinni egalladi. Mamlakat hanuz “juda past” ingliz tili darajasiga ega davlatlar qatorida. O‘tgan yili O‘zbekistonda 116 davlat orasida 98-o‘rin bo‘lgan.Ingliz tilini eng yaxshi biladigan ingliz tili ona tili bo‘lmagan davlatlar orasida Niderlandiya (“juda yuqori daraja”) hanuz yetakchi, undan keyin Xorvatiya, Avstriya, Germaniya va Norvegiya keladi. Reytingning eng oxirida Kambodja joylashgan.
Sobiq SSSR davlatlari orasida “juda yuqori” darajaga ega bo‘lgan davlat yo‘q, “yuqori” darajada esa Latviya (16-o‘rin) va Estoniya (31-o‘rin) joylashgan.
O‘rtacha daraja Litvada (33), Gruziyada (35), Belarusda (41), Moldovada (43), Ukrainada (45), Rossiyada (49) va Armanistonda (56).
Past daraja Turkmanistonda (91) va Ozarbayjonda (94). Sobiq ittifoqning qolgan davlatlari “juda past” darajaga ega guruhda. Ular orasida — Qirg‘iziston (101), O‘zbekiston (104), Qozog‘iston (107) va Tojikiston (110).
Qiziqarli jihati — Afg‘oniston reytingda 96-o‘rinda.
O‘zbekiston EF EPI reytingida
O‘zbekiston EF EPI reytingida 2018 yildan beri qatnashadi — birinchi yilda 88 davlat orasida 86-o‘rin, 2019 yilda esa 100 davlat orasida 95-o‘ringa tushadi (o‘sha yili poytaxt Toshkent dunyo poytaxtlari va yirik shaharlari ichida ingliz tili darajasi bo‘yicha ro‘yxatda eng oxirgi o‘rinni egallagan). 2020 yilda mamlakat 99 davlat ichida 88-o‘ringa ko‘tarildi, 2021 yilda 112 davlat orasida 88-o‘rinni saqlab qoldi, 2022 yilda 111 davlat orasida 89-o‘ringa tushdi, 2023 yilda 113 davlat orasida 93-o‘ringa tushdi, 2024 yilda esa 116 davlat orasida 98-o‘rin. Eslatib o‘tamiz, hozir mamlakat 123 davlat orasida 104-o‘rinda, ya’ni pasayish 6 pog‘ona.
Mamlakat 2025 yilgi hisobotda 429 ball to‘pladi — bu o‘tgan yilga nisbatan 10 ball kam. Dunyo o‘rtacha ko‘rsatkichi — 488.
Bunda produktiv ko‘nikmalar (yozish va gapirish) O‘zbekiston aholisi tomonidan “past” darajada namoyish etilgan, reseptiv ko‘nikmalarda (o‘qish va tinglab tushunish) esa “juda past” daraja qayd etilgan.
Mamlakatda ingliz tilini eng yaxshi biladiganlar 41 yosh va undan kattalar, eng yomon natijalar — 18–20 yoshdagi yoshlar orasida.
Ayollar va erkaklar ingliz tilini taxminan bir xil darajada bilishadi.
O‘zbekistonda kasblar orasida eng yaxshi ingliz tilini biladiganlar — o‘qituvchilar: 467 ball, yoki “past” daraja. Qolgan kasblar “juda past” darajada. Eng past natijalar — ma’muriy va kantselyariya xodimlarida: 362 ball.
Viloyatlar orasida ingliz tilini eng yaxshi biladiganlar — Farg‘ona va Andijon, shaharlar orasida esa Farg‘ona va Toshkent. Bu yerda til “past” darajada bililadi.
Hisobot mualliflarining ingliz tilini o‘rganayotganlarga tavsiyalari
- Uzoq muddatli reja qiling: tilni bir darajadan keyingi darajaga ko‘tarish uchun yuzlab soat kerak bo‘ladi.
- Rivojlanishni turli bosqichlarda kuzatib boring va yutuqlaringizni qayd eting.
- Har kuni ingliz tili bilan shug‘ullaning, hatto bir necha daqiqa bo‘lsa ham.
- O‘qish sessiyalarini 1 soatdan oshirmang va e’tibor susayganini sezsangiz, tanaffus qiling.
- Aniq va erishish mumkin bo‘lgan maqsadlar qo‘ying va ularni yozib boring.
- Ishingiz yoki o‘qishingiz bilan bog‘liq so‘zlarni yodlang va darhol amalda qo‘llang.
- Og‘zaki nutqni mashq qiling, hatto bu shunchaki kitobni ovoz chiqarib o‘qish bo‘lsa ham.
- Dam olishga ehtiyoj tug‘ilganda yoqtirgan inglizcha kontentingizni tanlang.
- Inglizcha televideniye tomosha qiling, o‘qing yoki radio tinglang.
- Ingliz tili so‘zlashuvchi davlatlarga sayohatlarda belgilar, yorliqlar va reklamalarni o‘qing. Iloji boricha ko‘proq gapiring, hatto bu faqat sotuvchilar, mehmonxona resepsionistlari yoki ko‘chadagi odamlar bilan bo‘lsa ham.
- Ijtimoiy tarmoqlardan ingliz tilida foydalaning va kompyuter, ilovalar va sevimli AI sozlamalarini ingliz tiliga o‘tkazing.
- Muntazam suhbat amaliyoti va o‘qituvchiga chiqish uchun onlayn imkoniyatlarni ko‘rib chiqing.
- Oldin bajarilgan ishlaringizga qaytib, uni yaxshilashga harakat qiling.
- LLM-modellari ingliz tilidagi qiyinchiliklarni yengishda qanday yordam berishi mumkinligini o‘rganing — murakkab tushunchalarni tushunishda yoki yozma nutqingizga fikr-mulohaza olishda. Bu vositalardan o‘rganish uchun foydalaning, yo‘lni qisqartirish uchun emas.