Men Norvegiyada ikki marta bo‘lganman – so‘nggi safar Oslo, birinchi safar esa asosan Lillehammerda yashadim, aynan 1994 yilda Qishki Olimpiya o‘yinlari bo‘lib o‘tgan joyda.
Lillehammerdagi sport inshootlari
Norvegiyaga borishim ikkala safar ham 2000-yillarning oxirida bo‘ldi, ya’ni Olimpiadadan taxminan o‘n besh yil o‘tib. Albatta, bizni ski-tramplinlarga olib borishdi, kamida katta sport inshootlari bilan tanishtirish uchun.
Narxlar va turar joy
Vikinglar mamlakatida, unutilmas shimoliy tabiatdan tashqari, bir nechta narsalar meni hayratga soldi.
Avvalo, qimmatlik. Norvegiyada deyarli hamma narsa Buyuk Britaniya bilan solishtirganda qimmatroq va AQShdan ancha qimmatroq. O‘rta darajadagi kafeda asosiy taom va mineral suv menga taxminan 50 dollar turdi. Ichimlikdan yaxshisi uzoqroq turish – alkogol shunchalik qimmatki, norvegiyaliklar ko‘pincha chet elga borib, u yerda ichishni afzal ko‘rishadi, uyda butilkalarni sotib olishdan arzonroq ekanini aytishadi.
Norvegiyada turar joy ham qimmat. O‘rta yoshdagi mahalliy jurnalist aytdiki, ular qiz do‘sti bilan kichik vagonda yashashadi, boshqa mulkka qodir emaslar.
Toshkentga qaytgach, sayohat taassurotlarimni o‘sha vaqtdagi amerika elchisi bilan tadbirda bo‘lishdim. Ma’lum bo‘lishicha, u ham Norvegiyadagi juda qimmat narxlarni eslagan – yoshligida u Osloda konsul bo‘lgan.
Aholisi besh million atrofida bo‘lgan, neft, gaz va lososga boy mamlakat bunga qodir bo‘lishi mumkin. O‘rtacha ish haqi taxminan 4500 dollar.
Ammo hammasi ham shunchaki emas. Toshkent narxlarini yodda tutib, men Osloda ajoyib fotoapparat sotib oldim (uyimizdan arzonroq), va poyabzal do‘konlarida cheklanmasdan xarid qildim, faqat bir-ikki juft bilan cheklanmadim. Oslo va Lillehammer butiklarida italiyalik sandallar, tufli va etiklar uchun sarflagan pullarim bilan, O‘zbekistonda faqat «Ippodrom» (Toshkentning eng yirik kiyim bozori)dan xitoycha nojo‘ya narsalarni xarid qilish mumkin edi.
Do‘konlar, banklar va odamlar xulq-atvori
Do‘kon xodimlari har xil. Lillehammerdagi ichki kiyim do‘konida, pensiya yoshini o‘tkazgan ayol, men hech narsasiz ketmasligim uchun ilgari eshitgan barcha tillarni eslashga harakat qildi. Oslo’da esa fotoapparat sotuvchi yosh yigit-qizlar, ayniqsa, men dollar bilan to‘lashga harakat qilganimda, aeroportga kechikayotganimni payqab, nafratlanishlarini deyarli namoyish qilishdi. Texnikani shunga qaramay sotib oldim, bankga yugurib valyutani almashtirdim.
Mamlakatda faqat Norvegiya kronasi ishlatiladi. Agar naqd pul bilan bo‘lsangiz, bankka borib almashishingiz kerak. Banklar – yana bir hayratlanarli joy, yaxshi ma’noda emas, balki qancha yetishmay qolishi mumkinligini ko‘rsatadi. Birinchi almashuvdan keyin, men pul miqdorini tushunishga harakat qilib derazada to‘xtadim va kassirdan kutilmagan savol eshitdim: «Yetishmayaptimi?» Men nimadir ohista aytdim, va ayol qo‘shimcha tangalarni qo‘shdi.
Norvegiyada ingliz tilida yaxshi gaplashadilar, lekin ba’zi mahalliylar shunchaki gaplashmoqchi emas. Eng ko‘p ishlatiladigan iboralar va raqamlarni o‘rganish yaxshiroq, kamida «Tusen takk» («Katta rahmat»).
Meni hayratga solgan yana bir narsa – ko‘chalar va do‘konlar, kafelardagi o‘ziga xos reklama, ayniqsa Oslo’da. O‘ziga xos – bu kattalar uchun kinodan chiroyli kadrlar, erotika deb ataylik. Bu kadrlar hamma joyda – qattiq shimolga ehtiyoj bor shekilli. Mamlakatimdagi asosan musulmon aholidan kelganim uchun bunday reklama g‘alati tuyuldi. Shunday bo‘lsa-da, Norvegiyada ko‘plab pakistanliklarni kafelarda va do‘konlarda ishlayotganini ko‘rdim. Ular bunday reklamalarga qanday qarashadi qiziq. Savol bermaganimga afsuslanaman.
Ishonch, Qirollik saroyi va park
Norvegiyada odamga bo‘lgan ishonch bexavotirlik darajasida. Taksi haydovchisi menga bepul olib bordi, faqat menga berilgan bir varaqni olgan holda (soxta bo‘lishidan qo‘rqmadi). Oslo’dagi paroxodga, tadbirning birinchi kunida, hech kimni yuzini bilmay turib guruh odamlarni hujjatlarni tekshirmasdan olib o‘tishdi.
Boshqa misollar ham bor edi – men shunday bo‘lishi yomon yakunlanishi mumkinligini sezdim. So‘zlarim bashorat bo‘lib chiqdi, 2011-yil 22-iyulda protestant fundamentalisti Anders Breivik ikki terrorchilik harakatini yakka o‘zi amalga oshirdi, natijada 77 kishi halok bo‘ldi va 151 kishi jarohatlandi.
Norvegiyada deyarli hech qanday panjara yo‘qligi menga juda yoqdi. Qirollik parkida bemalol sayr qilish mumkin (mamlakat konstitutsiyaviy monarxiya), faqat vaqti-vaqti bilan otliq politsiya o‘tadi.
Norvegiyaning tabiati
Va albatta, Norvegiyaning fjordlari, dengizi, daryolari, tog‘lari va zich o‘rmon bilan qoplangan vodiylari bilan tabiati. Iyun oyida borganimda oq kechalarni ham ko‘rdim.
Norvegiya – gastronomlar uchun jannat: losos, kiyik go‘shti, ayiqlarning go‘shti. Buni boshqa qayerda yeyish mumkin edi?
Shuningdek, Norvegiyada o‘rmonlarni kesishga nisbatan salbiy munosabat yoqdi – daraxt faqat uning o‘rnini bosadigan yangi daraxt yetganda kesiladi. O‘zbekistonga bunga o‘rganish foydali bo‘lardi.
Maihaugen ochiq havodagi muzey
1887 yilda tashkil etilgan Maihaugen Yevropadagi eng katta ochiq havodagi etnografik muzey hisoblanadi. Lillehammer markazidan parkga piyoda taxminan 20 daqiqa. Muzey shahardan tepalikda joylashgan bo‘lib, ba’zi burchaklardan Lillehammerning ajoyib manzarasi ochiladi.
Muzey eksponatlari – dehqon madaniyati bilan bog‘liq norvegiyalik kundalik hayot buyumlari – Anders Sandvig tomonidan to‘plangan. U eski binolarni sotib olib, Lillehammerdagi yerida qayta tiklagan. 1904 yilda kollektsiya hozirgi muzey hududiga ko‘chirilgan. Bugun Maihaugen muzeyida taxminan 200 tarixiy bino mavjud.
Sarlavha rasmi: Lillehammerning asosiy ko‘chalaridan biri
O‘quvchilarga savol:
Siz Norvegiyada bo‘lganmisiz? Uni qanday ko‘rdingiz? Yoki u yerda yashaysizmi?