Prezidentni haqorat qilgani uchun O‘zbekistonda sudlangan blogerlar ro‘yxati yangi ism bilan kengaydi. Oliy sud matbuot xizmati Valeriy Yugayga 3 yildan ortiq ozodlikdan mahrum etish jazosi tayinlangani haqida xabar berdi. Biz uning ish tafsilotlari va JK 158-moddasi bo‘yicha boshqa hukmlarni jamladik.
Valeriy Yugay ishi
«Jinoyat ishlari bo‘yicha Nurafshon shahar sudining hukmi bilan V. D. (1999 yilda Toshkent viloyatida tug‘ilgan) Jinoyat kodeksining 156-moddasi (milliy, irqiy, etnik yoki diniy adovat qo‘zg‘atish) 2-qismi va 158-moddasi (O‘zbekiston Respublikasi Prezidentiga tajovuz qilish) 3-qismida nazarda tutilgan jinoyatlarni sodir etganlikda aybli deb topilib, unga 3 yil 1 oy muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlandi», — deyiladi xabarda.
Eslatib o‘tamiz, TikTokchi Valeriy Yugay, shuningdek Abdulloh nomi bilan tanilgan, Toshkent viloyati IIBB xabariga ko‘ra, 2024 yil oktyabr–noyabr oylarida Janubiy Koreyada bo‘lib, u yerdan o‘zbek xalqini haqorat qilgan. Videolardan birida u O‘zbekistonda tug‘ilgani uchun norozilik bildirgan va hech qachon qaytib kelmasligini aytgan. Valeriy Yugay Abu-Dabida qo‘lga olinib, Samarqandga ekstraditsiya qilingan.
158-moddasi 3-qismiga ko‘ra, prezidentni omma oldida haqorat qilish yoki tuhmat qilish, shuningdek matbuot, boshqa OAV, telekommunikatsiya tarmoqlari yoki internet orqali haqorat qilish — 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari yoki 2 yildan 5 yilgacha ozodlikni cheklash yoxud 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.
2-qism JK 156-moddasida 3 yildan 5 yilgacha ozodlikni cheklash yoki 3 yildan 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi nazarda tutilgan.
Ya’ni sud mumkin bo‘lgan jazolar ichidan deyarli eng og‘irini tanladi, ozodlikni cheklash imkoniyatini inobatga olmadi. Masalan, Rossiya armiyasida Ukrainaga qarshi urushda qatnashganlarga ko‘pincha faqat ozodlikni cheklash jazosi berilgan.
Yugay jazoni koloniya-poseleniyada o‘taydi. Shuningdek, u birinchi instansiya sudining hukmiga nisbatan Toshkent viloyati sudi jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’atiga apellyatsiya yoki kassatsiya shikoyati kiritish huquqiga ega.
Prezidentni haqorat qilgani uchun boshqa blogerlar ustidan hukmlar
1. Sobirjon Boboniyozov — 3 yil ozodlikdan mahrum
Xorazm viloyatida bloger Sobirjon Boboniyozov 2022 yilda sobiq prezident Islom Karimov va amaldagi prezident Shavkat Mirziyoyev faoliyatini «haqoratlovchi va obro‘sizlantiruvchi» video va audio yozuvlari uchun 3 yil ozodlikdan mahrum qilingan. U JK 158-moddasi 3-qismi bo‘yicha (internet orqali prezidentni omma oldida haqorat qilish) ayblangan.
2. Valijon Kalonov — majburan psixiatriya shifoxonasiga joylashtirilgan
Jizzax viloyatida Valijon Kalonov (1969 yilda tug‘ilgan)ga nisbatan JK 158-moddasi 3-qismi bo‘yicha ish qo‘zg‘atilgan. Jizzax viloyati prokuraturasining 2021 yilgi xabariga ko‘ra, u prezident islohotlarini «noto‘g‘ri talqin qilgan, prezidentni haqorat qilgan va uning obro‘sini tushiruvchi ma’lumotlar tarqatgan». Sud uni ruhiy kasal deb topib, qamoq jazosidan ko‘ra majburiy davolashga yuborgan.
3. O‘tkirbek Sobirov — 2 yil 3 oy
2023 yil yanvarida Qo‘qon shahrida O‘tkirbek Sobirov gaz va elektr uzilishlaridan norozilik bildirib, Telegram’da prezidentni iste’foga chaqirgan. 2023 yil 16 may kuni u JK 158-moddasi 3-qismi, 159-moddasi 1-qismi (konstitutsiyaviy tuzumiga tajovuz) va 244-moddasi 2-qismi (ommaviy tartibsizliklar) bo‘yicha 2 yil 3 oyga ozodlikdan mahrum qilingan.
4. Dilshod Iskandarov — 2 yil 6 oy
2023 yil 26 oktyabr kuni Samarqand viloyati Kattaqo‘rg‘on tumanida yashovchi 19 yoshli Dilshod Iskandarov Instagram’da Mirziyoyevlar oilasi videosi ostiga haqoratli izoh qoldirgani uchun 2,5 yil koloniyaga hukm qilindi. Ekspertiza o‘sha izohni «haqoratlovchi va obro‘sizlantiruvchi» deb topgan.
5. D. Tursunov — 5 yil ozodlikdan mahrum
Namanganlik 28 yoshli «Muhammad Sanjar» taxallusli erkak prezident haqida haqoratli izohlar yozgan va boshqaruv tizimini tanqid qilgan. Facebook’da prezidentning Moskvadagi G‘alaba paradi ishtiroki haqidagi xabarga va boshqa postlarga haqoratli izohlar qoldirgan. Shuningdek, u noqonuniy chet elga chiqishda ham aybdor deb topilib, 5 yil qattiq tartibli koloniyaga hukm qilingan.
6. Sitora Bozorova — 5 yil 2 oy
Termizda Sitora Bozorova sud tomonidan 5 yil 2 oy qamoqqa hukm qilindi. U Facebook’da prezident va uning qizi fotosuratlarini haqoratli yozuvlar bilan joylashtirgan.
7. Bunyodjon Boboniyazov — 5 yil 1 oy
Samarqand viloyatida bloger Bunyodjon Boboniyazov prezidentni haqorat qilgani va konstitutsiyaviy tuzumni ag‘darishga uringani uchun 5 yil 1 oy qamoq jazosiga hukm qilindi.
8. Sobir Normamatov — 2 yil 6 oy tuzatish ishlari
Samarqand viloyatida Sobir Normamatov prezident va uning qizi haqidagi video ostida izoh qoldirgani uchun 2,5 yil tuzatish ishlari jazosiga hukm qilindi.
Blogerlar bo‘yicha jadval
| Ism / Initsial | Joy | JK moddasi | Jazo |
|---|---|---|---|
| Sobirjon Boboniyozov | Xorazm | 158 (3) | 3 yil qamoq |
| Valijon Kalonov | Jizzax | 158 (3) | Psixdavolash |
| O‘tkirbek Sobirov | Qo‘qon | 158 (3), 159, 244 | 2 yil 3 oy qamoq |
| Dilshod Iskandarov | Samarqand | 158 (3) | 2,5 yil qamoq |
| D. Tursunov | Namangan | 158 (3) | 5 yil qamoq |
| Sitora Bozorova | Termiz | 158 (3) | 5 yil 2 oy qamoq |
| Bunyodjon Boboniyazov | Samarqand | 158 (3), 159 | 5 yil 1 oy qamoq |
| Sobir Normamatov | Samarqand | 158 (3) | 2,5 yil tuzatish |
Har bir ish JKning 158-moddasi (3-qism) qo‘llanishi bilan bog‘liq — «O‘zbekiston Respublikasi Prezidentini omma oldida haqoratlash yoki unga tuhmat qilish, shuningdek, matbuot yoki boshqa ommaviy axborot vositalaridan, telekommunikatsiya tarmoqlaridan yoki Internet butunjahon axborot tarmog‘idan foydalangan holda uni haqoratlash yoki unga tuhmat qilish». Ko‘pchilik holatlarda bunga boshqa ayblovlar ham qo‘shilgan, jazolar esa majburiy davolashdan tortib haqiqiy ozodlikdan mahrum qilish muddatlarigacha bo‘lgan.
Xulosa:
Shunday qilib, JKning 158-moddasi O‘zbekistonda blogerlarga qarshi eng qattiq qo‘llaniladigan vositalardan biri bo‘lib qolmoqda. Valeriy Yugay ishi — prezidentni omma oldida haqorat qilgani uchun sudlanganlar uzun ro‘yxatining faqat bir qismi xolos. Bizning materiallarimizda bunday hukmlarni batafsil qayd qilib boramiz.
💬 Mavzu haqida fikringiz bormi? Quyida izoh qoldiring.
📤 Maqola yoqdimi? Ulashing — bu bizning rivojlanishimizga yordam beradi.