1-sentabr va Oʻzbekistonda maktab
Avvalgi yillardagi kabi, Oʻzbekistonda bu yil ham oʻquvchilar va oʻqituvchilar 1-sentabr kuni maktabga bormaydilar, chunki mamlakat Mustaqillik kunini nishonlaydi. Biroq bu yerda siz ellik yil va undan ham avvalgi davrlarga oid Toshkent maktab oʻquvchilari hamda sinflarining suratlarini topasiz.
Men oʻqituvchilar oilasida ulgʻayganman, shu sababli oʻtgan asr oʻquvchilari va oʻqituvchilariga oid ayrim suratlar saqlanib qolgan. Oʻzim maktabda faqat qoʻshimcha soatlar dars berganman, ammo Sovet davrida yetti yil oliy taʼlim muassasasida pedagog boʻlib ishlaganman.
Urush yillaridagi maktab suratlari
Menda saqlanayotgan suratlar orasida bu eng qadimgilaridan biridir. Ikkinchi jahon urushi yillari. Markazda qora koʻzoynak taqqan ayol — mening buvim Anna Semyonovna Kozlova. Birinchi qatorda oʻngdan toʻrtinchi oʻquvchi esa keyinchalik taniqli oʻzbekistonlik sanʼatshunos Lyubov Aleksandrovna Avdeyeva boʻlgan. Ha, aynan oʻsha Natalya Musinaning onasi va Timur Musinning buvisi.
1940–1960-yillardagi Toshkent maktablari
Bu esa 1948-yil, 5-sinf. Qizlar Toshkentdagi 7-sonli qizlar maktabining oʻquvchilari (oʻsha paytda oʻgʻil bolalar va qizlar uchun alohida maktablar boʻlgan). Surat gazeta uchun olingan. Kimdir pioner galstugida, kimdir hali pionerlar safiga qabul qilinmagan. Hammalarining qoʻllari parta ustiga tartibli qoʻyilgan, faqat oʻng qatordagi pastdan ikkinchi qiz qoʻllarini orqasiga yashirgan. Bu esa erkinlik va mustaqillik ruhi genlar orqali ham oʻtishini yana bir bor tasdiqlaydi.
Bu mening onam Lyudmila Ilyinichna Kozlova — kelajakda tarixchi va oliy taʼlim muassasasi oʻqituvchisi boʻlgan inson. U 2023-yil yanvar oyida olamdan oʻtdi. Ushbu maqola yozilgan paytda esa hayot edi va suratning ranglashtirilgan varianti unga juda yoqqan edi.
Bu surat oʻtgan asrning 1967-yiliga tegishli. Toshkentdagi 21-sonli maktab. Ayrim qizlar allaqachon mini yubka kiyishni boshlagan. Oʻquvchilar bilan birga turgan oʻqituvchi va sinf rahbari — mening bobom Ilya Leonidovich Kozlov.
Bu ham oʻsha inson, ammo surat qaysi oʻn yillikka oidligi nomaʼlum — ehtimol 1950-yillar yoki 1960-yillar. Bobomning yonida maktab direktori turibdi. Balki kimdir uning ismini eslar? Nazarimda, familiyasi Barabash edi.
Bilimlar kuni va Oʻzbekiston
Oʻzbekistonda 1-sentabrning Bilimlar kuni sifatida nishonlanishini marhum prezident Islom Karimov bekor qilgan edi. Ehtimol, bu orqali u oʻzi yoqtirmagan Sovet Ittifoqidan yanada uzoqlashishni istagandir. Natijada bolalar maktabga 2-sentabr yoki undan ham kechroq boradigan boʻldi.
Karimov davrida 10 va 11-sinflar ham tugatilgan edi. Barcha oʻquvchilar 9-sinfdan keyin, 15 yoshida maktabni tark etishga majbur boʻlib, kollej yoki litseylarga oʻqishga kirardi. Bu esa mamlakat bitiruvchilarining umumiy tayyorgarlik darajasiga taʼsir qilmay qolmagan.
Keyinchalik yangi prezident bu tizimni oʻzgartirdi. Ammo 1-sentabr masalasi-chi? Axir Bilimlar kuni Mustaqillik kunini nishonlashga xalaqit bermaydi, aksincha, mamlakat ustuvor yoʻnalishlarini yanada yaqqol koʻrsatadi.
Maktab haqidagi xotiralar
Maqola sarlavhasidagi surat 1968-yilda olingan. Negadir unda 29-sentabr sanasi koʻrsatilgan. Galina Shpulina (chapda) birinchi sinf oʻquvchisi, ikkinchi qizaloq esa menman — maktabga borishimga hali bir yil bor edi. Surat Chilonzorning 8-mavzesidagi koʻp qavatli uy yonida olingan.
Men Toshkentdagi 183-sonli oʻrta maktabga 1969-yil 1-sentabr kuni borganman. Oʻsha davrdan birorta ham maktab suratim yoʻq, ammo birinchi kuni sinfdoshim Marina Xvalyova meni maktab oshxonasidan olingan qovurilgan pirojok bilan mehmon qilganini juda yaxshi eslayman. Juda mazali edi.
Maqoladagi barcha suratlar Marina Kozlovaning shaxsiy arxividan olingan.
Ehtimol, kimdir bu suratlarda oʻz yaqinlari yoki qarindoshlarini tanib qolar? Yoki kimdir maktab va 1-sentabr haqidagi oʻz xotiralari hamda suratlari bilan oʻrtoqlashishni istar? Fikrlaringizni maqola ostidagi izohlarda yoki forumda yozishingiz mumkin.
Shuningdek o‘qing:
